Coraz więcej rodziców wracających do pracy po urlopie macierzyńskim lub rodzicielskim pyta, czy mają prawo do pracy zdalnej. Odpowiedź jest bardziej korzystna dla pracowników, niż wielu pracodawców sobie wyobraża — i warto ją znać z obu stron stosunku pracy.
Podstawa prawna
Zgodnie z art. 67¹⁹ § 6 Kodeksu pracy, pracownik wychowujący dziecko, które nie ukończyło 4. roku życia, może złożyć wniosek o wykonywanie pracy zdalnej. To samo uprawnienie przysługuje również:
- pracownicy w ciąży,
- rodzicowi lub opiekunowi dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności,
- pracownikowi sprawującemu opiekę nad innym członkiem najbliższej rodziny lub inną osobą pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym, posiadającą orzeczenie o niepełnosprawności,
- rodzicowi samotnie wychowującemu dziecko do ukończenia przez nie 8. roku życia.
Czym różni się to od „zwykłego” wniosku o pracę zdalną?
To kluczowa różnica praktyczna. Standardowy wniosek o pracę zdalną (art. 67²⁰ k.p.) wymaga uzgodnienia między stronami — pracodawca może go po prostu nie uwzględnić, bez podawania przyczyny.
Wniosek złożony na podstawie art. 67¹⁹ § 6 k.p. ma inny charakter: pracodawca jest obowiązany go uwzględnić, chyba że nie jest to możliwe ze względu na organizację pracy lub rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika. To istotne wzmocnienie pozycji rodzica — odmowa musi mieć realne, weryfikowalne uzasadnienie, a nie wynikać z ogólnej polityki firmy.
Jak wygląda procedura?
- Wniosek — pracownik składa wniosek (papierowo lub elektronicznie), wskazując okres, w którym chce wykonywać pracę zdalną, oraz miejsce jej wykonywania.
- Termin na odpowiedź — pracodawca ma 7 dni roboczych od dnia złożenia wniosku na jego rozpatrzenie.
- Odmowa — jeśli pracodawca odmawia, musi poinformować o przyczynie odmowy pisemnie lub elektronicznie, w tym samym terminie.
- Warunki BHP — przed faktycznym rozpoczęciem pracy zdalnej pracodawca musi przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego dla stanowiska pracy zdalnej i przekazać pracownikowi informację o zasadach bezpiecznego i higienicznego jej wykonywania (art. 67³¹ k.p.). Pracownik potwierdza zapoznanie się z tymi dokumentami odrębnym oświadczeniem — dopiero po jego złożeniu praca zdalna może się realnie rozpocząć.
Do kiedy trwa uprawnienie?
W przypadku rodzica dziecka do lat 4, uprawnienie wygasa z dniem, w którym dziecko kończy 4 lata. Kontynuacja pracy zdalnej po tej dacie wymaga już zwykłego uzgodnienia stron (art. 67²⁰ k.p.) albo skorzystania z pracy zdalnej okazjonalnej, ograniczonej do 24 dni w roku kalendarzowym (art. 67³³ k.p.) — to zupełnie odrębny mechanizm, z innymi zasadami i innym, znacznie węższym limitem.
Co, jeśli pracodawca odmawia bezpodstawnie?
Odmowa oparta wyłącznie na ogólnym stwierdzeniu „u nas nie ma pracy zdalnej”, bez odniesienia do konkretnej organizacji pracy lub charakteru obowiązków danego pracownika, może zostać skutecznie zakwestionowana. Pracownik może zgłosić sprawę do Państwowej Inspekcji Pracy, a w skrajnych przypadkach — jeśli odmowa lub inne działania pracodawcy noszą znamiona represjonowania pracownika za skorzystanie z uprawnienia rodzicielskiego — powołać się na zakaz dyskryminacji i działań odwetowych z art. 18³ᵃ Kodeksu pracy.
Z drugiej strony, pracodawcy nie są pozbawieni ochrony: jeśli praca zdalna rzeczywiście nie da się pogodzić z charakterem stanowiska (np. wymaga stałej obecności, obsługi klienta na miejscu, dostępu do dokumentów, których nie można bezpiecznie przenieść poza siedzibę firmy), odmowa — odpowiednio uzasadniona i udokumentowana — jest w pełni zgodna z prawem.
Podsumowanie
Przepisy o pracy zdalnej rodziców małych dzieci dają realne narzędzie do godzenia obowiązków zawodowych i rodzinnych, ale nakładają też konkretne, terminowe obowiązki proceduralne na obie strony stosunku pracy. Zarówno pracownicy chcący skutecznie skorzystać z tego uprawnienia, jak i pracodawcy chcący prawidłowo — i bezpiecznie — odpowiedzieć na taki wniosek, powinni znać nie tylko sam przepis, ale i całą procedurę, która za nim stoi.
Potrzebują Państwo pomocy przy przygotowaniu wniosku o pracę zdalną, jego rozpatrzeniu lub sporze na tym tle? Zapraszam do kontaktu.
Adwokat Anna Szydłowska Kancelaria Adwokacka Adw. Anna Szydłowska Al. Jerozolimskie 29 lok. 6, 00-508 Warszawa tel. 790 77 88 88