Kluczowy przepis to art. 799 k.c.: spedytor odpowiada za przewoźników i dalszych spedytorów, którymi się posługuje, chyba że nie ponosi winy w wyborze (tzw. culpa in eligendo). To ma dwie istotne konsekwencje praktyczne:
- Wina w wyborze jest domniemana – to spedytor musi udowodnić jej brak, a nie zleceniodawca musi wykazać jej istnienie. Ciężar dowodu spoczywa więc na spedytorze.
- Miarą „należytej staranności” jest art. 355 § 2 k.c. – staranność oceniana z uwzględnieniem zawodowego charakteru działalności, ale niewymagająca staranności „wyjątkowej”. Sąd Najwyższy w wyroku z 27 stycznia 2004 r. (II CK 389/02) ujął to tak: staranność spedytora jest zachowana, jeśli powierzył przewóz przewoźnikowi, którego profesjonalizm i jakość usług budziły zaufanie.
To dlatego pytanie o ubezpieczyciela ma podwójne znaczenie: jeśli spedytor nie ponosi winy w wyborze, w ogóle nie odpowiada wobec zleceniodawcy – więc nie ma podstawy do wypłaty z polisy OCS. Jeśli natomiast wina w wyborze zostanie mu przypisana, powstaje odpowiedzialność, ale ubezpieczyciel OCS może próbować podnieść zarzut rażącego niedbalstwa przy wyborze przewoźnika (typowe wyłączenie w OWU polis OC), co prowadzi do odmowy wypłaty albo regresu do spedytora. Dlatego solidna, udokumentowana weryfikacja działa na korzyść spedytora w obu scenariuszach.
Co konkretnie należy sprawdzić i udokumentować
- Status podmiotowy przewoźnika
- aktualny wpis do KRS/CEIDG, brak wzmianek o likwidacji, upadłości czy restrukturyzacji;
- zgodność danych przewoźnika na fakturze/zleceniu z danymi rejestrowymi (klasyczny wektor oszustwa – ktoś podszywa się pod istniejącą firmę).
- Uprawnienia przewozowe
- ważna licencja na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego / licencja wspólnotowa – weryfikacja w Krajowym Rejestrze Elektronicznym Przedsiębiorców Transportu Drogowego (KREPTD) oraz w unijnym rejestrze ERRU;
- zgodność liczby posiadanych licencji/wypisów z liczbą pojazdów zgłoszonych do przewozu.
- Ubezpieczenie OCP przewoźnika – to element, na który ubezpieczyciele patrzą najuważniej:
- czy polisa OCP jest aktualna na dzień realizacji konkretnego transportu, nie tylko w dacie podpisania umowy ramowej;
- suma gwarancyjna adekwatna do wartości ładunku;
- zakres – czy obejmuje dany rodzaj towaru i trasę (krajowa/międzynarodowa), czy są wyłączenia (np. dla kradzieży, towarów szczególnie atrakcyjnych);
- najlepiej potwierdzenie polisy bezpośrednio u ubezpieczyciela/brokera przewoźnika, a nie tylko przyjęcie skanu od samego przewoźnika.
- Wiarygodność i historia współpracy
- ocena w bazach branżowych (Trans.eu, TimoCom) – rating, opinie innych zleceniodawców, historia szkód i reklamacji;
- sprawdzenie w rejestrach dłużników (KRD, BIG InfoMonitor) lub przez wywiadownię gospodarczą – kondycja finansowa, zaległości.
- Weryfikacja przy konkretnym załadunku – kluczowa w kontekście coraz częstszych oszustw transportowych (podstawiony kierowca/pojazd, „kradzież na zlecenie”):
- porównanie danych kierowcy i numeru rejestracyjnego pojazdu z danymi zgłoszonymi przez przewoźnika;
- weryfikacja dokumentów kierowcy przy załadunku, telefoniczne potwierdzenie zlecenia bezpośrednio w firmie przewozowej (nie tylko przez giełdę transportową).
- Dokumentacja i cykliczność
- wszystko powyższe trzeba zachować w aktach zlecenia – wydruki z KREPTD/ERRU, kopie polis, raporty z platform, korespondencję – bo w sporze to spedytor musi wykazać brak winy w wyborze, a samo „faktyczne” sprawdzenie bez śladu w dokumentacji niewiele da dowodowo;
- przy stałej współpracy warto okresowo (np. co kwartał) odświeżać weryfikację licencji i polisy OCP, bo mogły wygasnąć między zleceniami;
- najlepiej sformalizować to jako pisemną wewnętrzną procedurę weryfikacji przewoźnika – ubezpieczyciele OCS coraz częściej pytają o istnienie takiej procedury i o to, czy była faktycznie stosowana.
Jedna dodatkowa pułapka, o której warto pamiętać
Nawet przy braku winy w wyborze, spedytor musi przenieść (cedować) na zleceniodawcę roszczenia odszkodowawcze wobec przewoźnika, zgodnie z art. 740 w zw. z art. 796 k.c. Sąd Apelacyjny w Katowicach (wyrok z 19.09.2016) wskazał, że zaniechanie tej cesji jest samodzielną podstawą odpowiedzialności spedytora – i wtedy argument „nie ponoszę winy w wyborze” nie pomoże, bo naruszenie dotyczy innego obowiązku umownego.
Nasza kancelaria zapewnia wsparcie na każdym etapie funkcjonowania Firmy Spedycyjnej – od jej utworzenia poprzez bieżącą obsługę prawną i rozwiązywanie sporów na etapie sądowym i przedsądowym oraz egzekucyjnym.
Kancelaria Adwokacka Anna Szydłowska – umów konsultację w Warszawie lub online.
- Adres: Al. Jerozolimskie 29 lok. 6, 00-508 Warszawa (III piętro, winda)
- Telefon: 790 77 88 88 (w sprawach pilnych – całodobowo)
- E-mail: anna.szydlowska@adwokatura.pl
adwokat Anna Szydłowska
tel. 790 77 88 88
Prowadzisz firmę transportową lub spedycyjną? Zobacz: obsługa prawna branży TSL albo zadzwoń: 790 77 88 88 (Pn–Pt 8:00–20:00, w sprawach pilnych całą dobę).
