Znęcanie się fizyczne lub psychiczne to przestępstwo, które często dzieje się za zamkniętymi drzwiami – w domu, w związku albo w relacji z osobą zależną od sprawcy. Wyjaśniam, czym jest znęcanie się w rozumieniu prawa karnego, jakie kary grożą sprawcy, jak zebrać dowody i jak szybko odseparować osobę stosującą przemoc. Piszę też o prawach pokrzywdzonego oraz osoby, której postawiono zarzut.
Jeżeli przemoc trwa albo grozi Ci niebezpieczeństwo, zadzwoń pod numer alarmowy 112. Wsparcie i informacje uzyskasz także w Ogólnopolskim Pogotowiu dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia” pod bezpłatnym numerem 800 120 002.
Czym jest znęcanie się (art. 207 k.k.)?
Znęcania się dopuszcza się ten, kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą albo nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy (art. 207 § 1 Kodeksu karnego, k.k.).
Osobą najbliższą jest małżonek, wstępny (np. rodzic, dziadek), zstępny (np. dziecko, wnuk), rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu – np. partner w związku nieformalnym (art. 115 § 11 k.k.). Stosunek zależności może dotyczyć np. podopiecznego wobec opiekuna albo pensjonariusza wobec personelu placówki.
Surowiej karane jest znęcanie się nad osobą nieporadną ze względu na jej wiek, stan psychiczny lub fizyczny – np. nad małym dzieckiem, starszym rodzicem wymagającym opieki albo osobą z niepełnosprawnością (art. 207 § 1a k.k.).
W orzecznictwie przyjmuje się, że znęcanie się to umyślne zadawanie bólu fizycznego lub dotkliwych cierpień moralnych – zwykle powtarzające się, a wyjątkowo jednorazowe, ale intensywne i rozciągnięte w czasie. Typowe jest wykorzystywanie przewagi nad pokrzywdzonym, który nie potrafi się skutecznie obronić.
Znęcanie się fizyczne to np.:
- bicie, kopanie, popychanie, szarpanie, duszenie,
- zamykanie w pomieszczeniu, wyrzucanie z domu,
- pozbawianie snu, jedzenia lub opieki.
Znęcanie się psychiczne to np.:
- wyzwiska, poniżanie i ośmieszanie – także przy dzieciach lub osobach trzecich,
- grożenie, zastraszanie, niszczenie rzeczy,
- kontrolowanie telefonu, korespondencji i kontaktów, izolowanie od rodziny i znajomych,
- ograniczanie dostępu do pieniędzy, uporczywe nękanie wiadomościami.
Nie każdy konflikt w rodzinie jest przestępstwem. Wzajemne, równorzędne kłótnie domowników zwykle nie są znęcaniem się, a pojedyncze uderzenie czy jednorazowa awantura mogą być innym przestępstwem – np. naruszeniem nietykalności cielesnej, uszkodzeniem ciała albo groźbą karalną (art. 190 k.k.). Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny.
Jakie kary grożą za znęcanie się?
- znęcanie się nad osobą najbliższą lub zależną (art. 207 § 1 k.k.) – pozbawienie wolności od 3 miesięcy do 5 lat,
- znęcanie się nad osobą nieporadną ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny (§ 1a) – od 6 miesięcy do 8 lat,
- znęcanie się połączone ze stosowaniem szczególnego okrucieństwa (§ 2) – od roku do 10 lat,
- gdy następstwem znęcania się jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie (§ 3) – od 2 do 15 lat.
Znęcanie się jest ścigane z urzędu. Postępowanie toczy się niezależnie od woli pokrzywdzonego, a zawiadomienia nie można skutecznie „wycofać”.
Poza karą sąd może orzec m.in. zakaz kontaktowania się i zbliżania do pokrzywdzonego, zakaz przebywania w określonych miejscach oraz nakaz opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym (art. 41a k.k.). W razie skazania sąd – na wniosek pokrzywdzonego – orzeka także obowiązek naprawienia szkody albo zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (art. 46 § 1 k.k.).
Jak zebrać dowody?
Dowody w sprawach o znęcanie się gromadzi się często przez dłuższy czas. Najważniejsze z nich to:
- zaświadczenie lekarskie – osoba doznająca przemocy domowej ma prawo do bezpłatnego badania lekarskiego w celu ustalenia przyczyn i rodzaju obrażeń oraz do zaświadczenia lekarskiego (art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej); obrażenia warto też sfotografować,
- dokumentacja medyczna i psychologiczna – wizyty u lekarza, psychologa, psychiatry, w ośrodku interwencji kryzysowej,
- korespondencja i nagrania – SMS-y, e-maile, wiadomości z komunikatorów; kopie warto przechowywać poza wspólnym telefonem lub komputerem,
- świadkowie – sąsiedzi, rodzina, znajomi, nauczyciele dzieci,
- notatki z interwencji policji oraz dokumentacja procedury „Niebieskie Karty”,
- własne notatki – opis zdarzeń z datami, godzinami i osobami obecnymi.
Nagrania rozmów, w których samodzielnie uczestniczysz, bywają w takich sprawach ważnym dowodem. O ich wykorzystaniu warto porozmawiać z pełnomocnikiem przed złożeniem zawiadomienia.
Procedurę „Niebieskie Karty” wszczynają m.in. policja, ośrodki pomocy społecznej, gminne komisje rozwiązywania problemów alkoholowych oraz placówki ochrony zdrowia i oświaty. Nie jest to postępowanie karne i nie zastępuje zawiadomienia o przestępstwie, ale jej dokumentacja bywa istotnym dowodem w sprawie karnej i rodzinnej.
Jak szybko odseparować sprawcę przemocy?
Prawo przewiduje kilka niezależnych dróg. Można z nich korzystać równolegle.
Policja – nakaz lub zakaz od ręki
Jeżeli osoba stosująca przemoc domową stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia, policjant może wydać wobec niej nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia, zakaz zbliżania się do mieszkania, a także zakaz kontaktowania się z osobą doznającą przemocy i zbliżania się do niej (ustawa o Policji). Niestosowanie się do nakazu lub zakazu jest wykroczeniem (art. 66b Kodeksu wykroczeń).
Nakaz i zakaz obowiązują 14 dni. Dłużej – tylko wtedy, gdy sąd przedłuży je w drodze zabezpieczenia. Dlatego w tym czasie warto złożyć w sądzie wniosek opisany niżej, razem z wnioskiem o udzielenie zabezpieczenia.
Sąd – zobowiązanie do opuszczenia mieszkania i zakaz zbliżania się
Jeżeli osoba stosująca przemoc domową czyni szczególnie uciążliwym wspólne zamieszkiwanie, osoba doznająca przemocy może żądać, aby sąd zobowiązał sprawcę do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia lub zakazał mu zbliżania się do mieszkania (art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej). Może też żądać, aby sąd zakazał sprawcy zbliżania się do niej i kontaktowania się z nią (art. 11aa tej ustawy). Nakaz może dotyczyć także osoby, która jest właścicielem lub najemcą mieszkania.
Prokurator i sąd w sprawie karnej – środki zapobiegawcze
Po wszczęciu postępowania karnego wobec podejrzanego można zastosować nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym (art. 275a Kodeksu postępowania karnego, k.p.k.) – na okres do 3 miesięcy, z możliwością przedłużenia. Możliwy jest także dozór policji połączony z zakazem kontaktowania się z pokrzywdzonym i zbliżania się do niego, a w poważniejszych sprawach – tymczasowe aresztowanie.
Jakie prawa ma pokrzywdzony?
- jest stroną postępowania przygotowawczego – może składać wnioski dowodowe, za zgodą prokuratora przeglądać akta i składać zażalenia, np. na odmowę wszczęcia albo umorzenie postępowania (art. 306 k.p.k.),
- może ustanowić pełnomocnika – adwokata, który reprezentuje go w postępowaniu i towarzyszy mu w czynnościach,
- gdy akt oskarżenia wniesie prokurator, może – najpóźniej do rozpoczęcia przewodu sądowego – działać w sprawie jako oskarżyciel posiłkowy (art. 54 § 1 k.p.k.),
- może żądać naprawienia szkody albo zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (art. 46 k.k.),
- jeżeli pokrzywdzonym jest dziecko, które nie ukończyło 15 lat, co do zasady przesłuchuje się je tylko raz – przesłuchanie przeprowadza sąd z udziałem biegłego psychologa (art. 185a k.p.k.).
Osoba najbliższa dla oskarżonego może odmówić składania zeznań (art. 182 § 1 k.p.k.). To jej prawo, ale decyzja ma duży wpływ na przebieg sprawy – warto podjąć ją po rozmowie z pełnomocnikiem.
Sprawa o znęcanie się często toczy się równolegle ze sprawą rozwodową albo o dzieci. Przemoc może mieć znaczenie przy orzekaniu o winie rozkładu pożycia (zob. rozwód z orzekaniem o winie czy bez), a także przy rozstrzyganiu o władzy rodzicielskiej i kontaktach z dzieckiem (zob. kontakty z dzieckiem po rozstaniu).
Gdy zarzut znęcania się dotyczy Ciebie
Zarzut znęcania się bywa stawiany w trakcie ostrego konfliktu – np. rozwodu albo sporu o dzieci. Postawienie zarzutu nie przesądza o winie, a każdy podejrzany ma prawo do obrony, w tym do odmowy składania wyjaśnień i do pomocy obrońcy.
- nie kontaktuj się z pokrzywdzonym w sprawie jego zeznań – nawet w dobrej wierze może to zostać uznane za próbę wpływania na świadka i doprowadzić do zastosowania surowszego środka zapobiegawczego,
- przestrzegaj nakazów i zakazów, nawet jeśli uważasz je za niesłuszne – na policyjny nakaz lub zakaz przysługuje zażalenie do sądu, a na postanowienie o zastosowaniu środka zapobiegawczego – zażalenie,
- zabezpiecz własne dowody – korespondencję, nagrania, dane świadków i dokumenty, które pokazują przebieg relacji,
- skontaktuj się z obrońcą przed pierwszym przesłuchaniem – więcej o tym etapie piszę w artykule wezwanie na policję – świadek czy podejrzany.
Obrona w sprawie o znęcanie się polega m.in. na ocenie, czy zarzucane zachowania spełniają cechy przestępstwa – umyślność, powtarzalność i przewagę sprawcy – oraz na analizie spójności i wiarygodności dowodów.
Najczęstsze pytania
Czy jednorazowe uderzenie to znęcanie się?
Zwykle nie. Znęcanie się polega co do zasady na powtarzających się zachowaniach, a wyjątkowo – na jednorazowym działaniu, które jest intensywne i rozciągnięte w czasie. Pojedyncze uderzenie może być innym przestępstwem, np. naruszeniem nietykalności cielesnej albo uszkodzeniem ciała.
Czy mogę wycofać zawiadomienie o znęcaniu się?
Nie. Znęcanie się jest ścigane z urzędu, więc o dalszym biegu sprawy decyduje prokurator, a następnie sąd. Osoba najbliższa dla oskarżonego może natomiast odmówić składania zeznań.
Czy znęcanie psychiczne bez śladów fizycznych jest przestępstwem?
Tak. Art. 207 k.k. obejmuje znęcanie się zarówno fizyczne, jak i psychiczne. W takich sprawach szczególne znaczenie mają korespondencja, nagrania, zeznania świadków, dokumentacja psychologiczna i opinie biegłych.
Czy sprawcę można usunąć z mieszkania, którego jest właścicielem?
Tak. Nakaz opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania może dotyczyć także właściciela lub najemcy lokalu. Nie pozbawia go prawa własności ani najmu – oznacza obowiązek opuszczenia mieszkania na czas obowiązywania nakazu.
Ile obowiązuje nakaz opuszczenia mieszkania?
Nakaz wydany przez policję obowiązuje 14 dni, chyba że sąd przedłuży go w drodze zabezpieczenia. Nakaz opuszczenia lokalu stosowany jako środek zapobiegawczy w sprawie karnej – do 3 miesięcy, z możliwością przedłużenia na kolejne okresy.
Jak mogę pomóc?
W sprawach o znęcanie się reprezentuję osoby pokrzywdzone i bronię osób, którym postawiono zarzut. Pomagam w szczególności w:
- przygotowaniu zawiadomienia o przestępstwie i zabezpieczeniu dowodów,
- wnioskach o odizolowanie sprawcy – nakaz opuszczenia mieszkania, zakaz zbliżania się i kontaktowania, zabezpieczenie,
- reprezentacji pokrzywdzonego w postępowaniu przygotowawczym i przed sądem, w tym jako oskarżyciela posiłkowego, oraz w dochodzeniu zadośćuczynienia,
- obronie od pierwszego przesłuchania, przez posiedzenia w przedmiocie środków zapobiegawczych, po postępowanie przed sądem,
- prowadzeniu powiązanych spraw rozwodowych i rodzinnych.
Zapraszam do kontaktu. Kancelaria przyjmuje klientów w Warszawie, a konsultacje są możliwe także online.
- Adres: Al. Jerozolimskie 29 lok. 6, 00-508 Warszawa (III piętro, winda)
- Telefon: 790 77 88 88 (w sprawach pilnych – całodobowo)
- E-mail: anna.szydlowska@adwokatura.pl
Potrzebujesz pomocy w sprawie karnej? Zobacz: prawo karne – zakres pomocy albo zadzwoń: 790 77 88 88 (Pn–Pt 8:00–20:00, w sprawach pilnych całą dobę).
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Stan prawny na 4 października 2026 r.
adwokat Anna Szydłowska
tel. 790 77 88 88