Kontrola trzeźwości kończy się wynikiem powyżej normy – i w ciągu kilku minut kierowca traci prawo jazdy, a często pojawia się też pytanie, co stanie się z samochodem. Od 29 stycznia 2026 r. obowiązują nowe przepisy o przepadku pojazdu, które dały sądom więcej elastyczności, ale nie złagodziły odpowiedzialności. Wyjaśniam, kiedy jazda po alkoholu jest wykroczeniem, a kiedy przestępstwem, jakie konsekwencje grożą i co warto zrobić od razu po zatrzymaniu.
Stan po użyciu alkoholu a stan nietrzeźwości
O tym, czy kierowca odpowie za wykroczenie, czy za przestępstwo, decyduje stężenie alkoholu:
- stan po użyciu alkoholu – od 0,2 do 0,5 promila alkoholu we krwi albo od 0,1 do 0,25 mg alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza – to wykroczenie (art. 87 § 1 Kodeksu wykroczeń),
- stan nietrzeźwości – powyżej 0,5 promila albo powyżej 0,25 mg/dm³, a także stężenie prowadzące do takiego poziomu – to przestępstwo (art. 178a § 1 Kodeksu karnego w związku z art. 115 § 16 k.k.).
Liczy się nie tylko wynik z alkomatu, ale też to, czy stężenie alkoholu w chwili jazdy rosło, czy spadało. Przy wynikach bliskich granicy rozstrzygające bywają pomiary wykonane w odstępach czasu, badanie krwi i opinia biegłego.
Wykroczenie: jazda w stanie po użyciu alkoholu
Za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie po użyciu alkoholu grozi kara aresztu albo grzywna nie niższa niż 2 500 zł (art. 87 § 1 k.w.). Sąd obowiązkowo orzeka zakaz prowadzenia pojazdów – na okres od 6 miesięcy do 3 lat. Jazda po alkoholu rowerem lub innym pojazdem niż mechaniczny jest wykroczeniem – także wtedy, gdy rowerzysta jest nietrzeźwy (art. 87 § 1a i § 2 k.w.).
Przestępstwo: jazda w stanie nietrzeźwości
Prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości (art. 178a § 1 k.k.) jest przestępstwem zagrożonym grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3. Kara to jednak tylko część konsekwencji. Sąd obowiązkowo orzeka także:
- zakaz prowadzenia pojazdów – na okres nie krótszy niż 3 lata (art. 42 § 2 k.k.); maksymalnie zakaz może wynieść 15 lat,
- świadczenie pieniężne na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej – co najmniej 5 000 zł (art. 43a § 2 k.k.),
- w określonych sytuacjach – przepadek pojazdu albo nawiązkę (o czym niżej).
Wyrok skazujący oznacza też wpis do Krajowego Rejestru Karnego, co może mieć znaczenie zawodowe – np. dla osób, których praca wymaga niekaralności.
Recydywa i jazda mimo zakazu
Surowiej odpowiada kierowca, który był już wcześniej prawomocnie skazany za jazdę w stanie nietrzeźwości (albo za spowodowanie po alkoholu wypadku lub katastrofy), a także kierowca, który prowadzi po alkoholu w czasie obowiązywania sądowego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych (art. 178a § 4 k.k.). Grozi mu kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5, a świadczenie pieniężne wynosi co najmniej 10 000 zł (art. 43a § 3 k.k.). Jeżeli czyn polegał na niezastosowaniu się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio (art. 42 § 3 k.k.).
Przepadek samochodu – nowe zasady od 29 stycznia 2026 r.
Przepadek pojazdu nietrzeźwego kierowcy wprowadzono do Kodeksu karnego 14 marca 2024 r. Od 29 stycznia 2026 r. art. 44b k.k. ma nowe brzmienie (ustawa z 4 grudnia 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego, Dz.U. z 2025 r. poz. 1872):
- przy stężeniu co najmniej 1,5 promila we krwi (lub 0,75 mg/dm³ w wydychanym powietrzu) – sąd orzeka przepadek pojazdu, którym kierował sprawca, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami,
- przy niższym stężeniu – sąd może orzec przepadek; decyzja zależy od okoliczności sprawy,
- jeżeli samochód nie był wyłączną własnością kierowcy – np. był objęty wspólnością majątkową małżeńską, stanowił współwłasność, był leasingowany, należał do pracodawcy lub spółki albo został pożyczony – przepadku nie orzeka się, ale sąd orzeka nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 5 000 do 500 000 zł,
- jeżeli przepadek nie jest możliwy lub celowy – np. auto zostało sprzedane, zniszczone albo znacznie uszkodzone – sąd może orzec nawiązkę w tej samej wysokości.
Przepadek dotyczy pojazdu, którym sprawca kierował – a nie innych samochodów należących do niego lub do rodziny. W sprawach dotyczących zdarzeń sprzed 29 stycznia 2026 r. sąd stosuje ustawę względniejszą dla sprawcy (art. 4 § 1 k.k.), dlatego w każdej takiej sprawie warto porównać skutki obu wersji przepisów.
Co dzieje się po zatrzymaniu kierowcy?
Przy uzasadnionym podejrzeniu jazdy po alkoholu policja zatrzymuje prawo jazdy za pokwitowaniem. W sprawie o przestępstwo prokurator może zastosować środek zapobiegawczy w postaci zawieszenia uprawnień do kierowania pojazdami, a samochód może zostać zabezpieczony na poczet przyszłego przepadku. Okres faktycznego zatrzymania prawa jazdy zalicza się później na poczet orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów (art. 63 § 4 k.k.).
Sprawy o jazdę po alkoholu toczą się zwykle szybko – kierowca bywa przesłuchiwany jeszcze tego samego dnia i może usłyszeć propozycję dobrowolnego poddania się karze. Zanim się na nią zgodzisz, warto sprawdzić, czy proponowane warunki nie są surowsze niż to, co realnie mogłoby zapaść w sądzie. Jeżeli Ty lub bliska osoba zostaliście zatrzymani, przeczytaj też: Co zrobić po zatrzymaniu przez policję?
Jak może pomóc obrońca?
Linia obrony zależy od okoliczności, ale w sprawach o jazdę po alkoholu najczęściej analizuję:
- prawidłowość badania – rodzaj urządzenia i jego legalizację, odstępy między pomiarami, sposób przeprowadzenia badania i dokumentację,
- przebieg krzywej alkoholowej – czy w chwili jazdy stężenie rzeczywiście przekraczało próg przestępstwa albo wykroczenia,
- okoliczności samego zdarzenia – czy pojazd był prowadzony w ruchu i kto nim kierował,
- możliwość warunkowego umorzenia postępowania – przy pierwszym czynie, niskim stężeniu i braku negatywnych skutków; warunkowe umorzenie nie jest skazaniem (sąd może wtedy orzec zakaz prowadzenia pojazdów do 2 lat), a przepisy o przepadku pojazdu wiążą go właśnie ze skazaniem,
- wysokość świadczenia pieniężnego, długość zakazu oraz zastosowanie wyjątków od przepadku pojazdu,
- skutki cywilne – ubezpieczyciel, który wypłacił odszkodowanie z OC za szkodę spowodowaną przez kierowcę po alkoholu, może dochodzić od niego zwrotu wypłaconej kwoty (tzw. regres).
Najczęstsze pytania
Czy mogę odmówić badania alkomatem?
Odmowa nie chroni przed odpowiedzialnością. Policja może wówczas zlecić badanie krwi, które można przeprowadzić także bez zgody kierującego. Sama odmowa nie jest dowodem nietrzeźwości, ale zwykle komplikuje sprawę.
Ile wynosi zakaz prowadzenia pojazdów za jazdę po alkoholu?
Za wykroczenie (stan po użyciu alkoholu) – od 6 miesięcy do 3 lat. Za przestępstwo (stan nietrzeźwości) – co najmniej 3 lata, maksymalnie 15 lat. Za jazdę po alkoholu mimo sądowego zakazu prowadzenia pojazdów – dożywotnio.
Czy sąd zabierze samochód, jeśli miałem mniej niż 1,5 promila?
Może, ale nie musi. Od 29 stycznia 2026 r. przy stężeniu poniżej 1,5 promila przepadek pojazdu jest fakultatywny. Sąd bierze pod uwagę m.in. okoliczności jazdy, wysokość stężenia, wcześniejszą karalność i postawę sprawcy.
Jeździłem bez prawa jazdy i po alkoholu – co mi grozi?
Taki czyn może oznaczać odpowiedzialność nie tylko za jazdę w stanie nietrzeźwości, ale także za prowadzenie pojazdu bez uprawnień – w zależności od sytuacji jako wykroczenie albo przestępstwo. O konsekwencjach prowadzenia pojazdu bez uprawnień piszę w artykule Konsekwencje prowadzenia pojazdu bez uprawnień.
Pomoc obrońcy – 24 godziny na dobę
Pierwsze godziny po zatrzymaniu mają duże znaczenie: wtedy zapadają decyzje o przesłuchaniu, o propozycji dobrowolnego poddania się karze i o zabezpieczeniu samochodu. Jeżeli zostałeś zatrzymany po alkoholu w Warszawie, Łodzi lub okolicach – albo dotyczy to Twojej bliskiej osoby – zadzwoń: 790 77 88 88. W sprawach pilnych jestem dostępna telefonicznie przez całą dobę.
- Warszawa: Al. Jerozolimskie 29 lok. 6, 00-508 Warszawa
- Łódź (oddział): ul. 11 Listopada 19 lok. 48, bl. 26, 91-370 Łódź
- Telefon: 790 77 88 88 (w sprawach pilnych – całodobowo)
- E-mail: anna.szydlowska@adwokatura.pl
Potrzebujesz obrońcy? Zobacz: obrona w sprawach karnych albo zadzwoń: 790 77 88 88 (Pn–Pt 8:00–20:00, w sprawach pilnych całą dobę).
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Stan prawny na 2 października 2026 r.
adwokat Anna Szydłowska
tel. 790 77 88 88