Nieumyślne spowodowanie śmierci (art. 155 k.k.) – kara, wypadki i roszczenia rodziny

Upadek pracownika z rusztowania, powikłania po zabiegu, niezabezpieczony wykop na budowie, wypadek na basenie – w wielu takich sprawach prokuratura bada, czy ktoś nieumyślnie spowodował śmierć człowieka. Sprawcą nie jest tu osoba, która chciała kogoś skrzywdzić, lecz ktoś, kto nie zachował wymaganej ostrożności. Wyjaśniam, kiedy grozi odpowiedzialność z art. 155 Kodeksu karnego, jak może zakończyć się taka sprawa i jakie prawa ma rodzina osoby zmarłej.

Jaka kara grozi za nieumyślne spowodowanie śmierci?

Kto nieumyślnie powoduje śmierć człowieka, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 (art. 155 k.k.).

Czyn jest nieumyślny, gdy sprawca nie miał zamiaru go popełnić, ale popełnił go na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość jego popełnienia przewidywał albo mógł przewidzieć (art. 9 § 2 k.k.).

Sama śmierć człowieka nie przesądza o winie. Aby przypisać komuś odpowiedzialność, trzeba wykazać, że:

• naruszył konkretną regułę ostrożności – wynikającą z przepisów (np. BHP, prawa budowlanego, zasad wykonywania zawodu) albo z doświadczenia życiowego,
• to naruszenie rzeczywiście doprowadziło do śmierci,
• śmierć była skutkiem, który dało się przewidzieć.

Jeżeli do tragedii doszłoby także wtedy, gdyby zachowano wszystkie zasady ostrożności, odpowiedzialność karna nie powinna wchodzić w grę. Kluczowe znaczenie mają tu zwykle opinie biegłych – i to na nich koncentruje się obrona.

Kiedy zarzut dotyczy innego przepisu?

• Wypadek drogowy ze skutkiem śmiertelnym to odrębne przestępstwo z art. 177 § 2 k.k. – grozi za nie kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8, a w niektórych sytuacjach, np. przy udziale w nielegalnym wyścigu albo jeździe mimo sądowego zakazu prowadzenia pojazdów, od roku do lat 10. Surowiej odpowiada też kierowca, który był nietrzeźwy, działał pod wpływem środka odurzającego albo zbiegł z miejsca zdarzenia.
• Śmierć pracownika – jeżeli była skutkiem naruszenia przepisów BHP, osoby odpowiedzialne za bezpieczeństwo pracy mogą odpowiadać zarówno za narażenie pracownika na niebezpieczeństwo (art. 220 k.k.), jak i za nieumyślne spowodowanie śmierci.
• Błąd medyczny – odpowiedzialność lekarza lub innej osoby wykonującej zawód medyczny ocenia się na podstawie art. 155 k.k., a także art. 160 k.k. (narażenie na niebezpieczeństwo). Więcej piszę w artykule Błąd medyczny – odpowiedzialność i odszkodowanie za wadliwie wykonany zabieg.
• Śmierć w wyniku pobicia lub bójki – gdy sprawca umyślnie atakował pokrzywdzonego, w grę wchodzą surowsze przepisy: art. 156 § 3 k.k. lub art. 158 § 3 k.k., a nawet art. 148 k.k. (zob. Zabójstwo – kary, kwalifikacja prawna i rola obrońcy).

Jak może zakończyć się sprawa?

Górna granica kary za nieumyślne spowodowanie śmierci wynosi 5 lat, dlatego – przy spełnieniu ustawowych warunków – możliwe są różne rozstrzygnięcia:

• umorzenie postępowania – gdy nie da się przypisać sprawcy naruszenia reguł ostrożności albo wykazać związku między jego zachowaniem a śmiercią,
• warunkowe umorzenie postępowania (art. 66 k.k.) – dla osoby niekaranej za przestępstwo umyślne, gdy wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne; przy tak poważnym skutku zdarza się to rzadko, ale nie jest wykluczone,
• kara pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania – jeżeli orzeczona kara nie przekracza roku (art. 69 § 1 k.k.),
• nadzwyczajne złagodzenie kary – m.in. gdy sprawca przestępstwa nieumyślnego lub jego najbliższy poniósł poważny uszczerbek w związku z tym zdarzeniem (art. 60 § 2 pkt 3 k.k.), np. gdy w tym samym wypadku zginął członek rodziny sprawcy.

Na wymiar kary wpływają także stopień naruszenia zasad ostrożności, ewentualne przyczynienie się samego pokrzywdzonego, postawa sprawcy po zdarzeniu – w tym starania o pomoc dla rodziny zmarłego – oraz jego dotychczasowa niekaralność.

Prawa i roszczenia rodziny osoby zmarłej

Najbliżsi osoby zmarłej mogą wykonywać w postępowaniu karnym prawa pokrzywdzonego – składać wnioski dowodowe, zadawać pytania biegłym, składać zażalenia, a przed sądem działać jako oskarżyciel posiłkowy. Mogą też dochodzić naprawienia szkody:

• w procesie karnym – sąd może orzec obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za krzywdę (art. 46 § 1 k.k.) albo nawiązkę na rzecz osoby najbliższej, której sytuacja życiowa wskutek śmierci pokrzywdzonego znacznie się pogorszyła (art. 46 § 2 k.k.),
• w procesie cywilnym – zwrotu kosztów leczenia i pogrzebu, renty, stosownego odszkodowania za pogorszenie sytuacji życiowej oraz zadośćuczynienia za krzywdę (art. 446 Kodeksu cywilnego),
• bezpośrednio od ubezpieczyciela – np. z polisy OC sprawcy wypadku drogowego albo OC podmiotu leczniczego,
• przy wypadku przy pracy – także świadczeń z ZUS dla członków rodziny.

Jeżeli szkoda wynikła z przestępstwa, roszczenie o jej naprawienie przedawnia się dopiero po 20 latach od dnia popełnienia przestępstwa (art. 442¹ § 2 k.c.).

Jak może pomóc adwokat?

Osobie podejrzanej pomagam od pierwszego przesłuchania: analizuję dokumentację zdarzenia, opinie biegłych (medycyny sądowej, rekonstrukcji wypadków drogowych, BHP), formułuję pytania do biegłych i wnioski dowodowe, a gdy to uzasadnione – zabiegam o umorzenie albo o łagodne rozstrzygnięcie. Rodzinę osoby zmarłej reprezentuję w śledztwie i przed sądem, pilnuję, aby sprawa została rzetelnie wyjaśniona, i dochodzę należnych świadczeń – od sprawcy, ubezpieczyciela lub pracodawcy.

Najczęstsze pytania

Czy za nieumyślne spowodowanie śmierci można trafić do więzienia?

Tak – kara wynosi od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Wiele zależy jednak od stopnia naruszenia zasad ostrożności, przyczynienia się pokrzywdzonego i postawy sprawcy. Część spraw kończy się karą z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.

Kierowca spowodował śmiertelny wypadek – czy odpowiada z art. 155?

Nie. Wypadek drogowy ze skutkiem śmiertelnym ocenia się na podstawie art. 177 § 2 k.k., który przewiduje karę od 6 miesięcy do lat 8 pozbawienia wolności.

Kto odpowiada, gdy pracownik zginął w pracy?

Prokuratura bada odpowiedzialność osób, które odpowiadały za bezpieczeństwo i higienę pracy – np. pracodawcy, kierownika budowy, brygadzisty. Niezależnie od postępowania karnego rodzinie przysługują roszczenia wobec pracodawcy i świadczenia z ZUS. Więcej o sprawach pracowniczych: prawo pracy – pomoc dla pracowników i pracodawców.

Ile czasu ma rodzina na dochodzenie odszkodowania?

Jeżeli szkoda wynikła z przestępstwa – 20 lat od dnia jego popełnienia. Nie warto jednak zwlekać: wcześniej łatwiej zebrać dowody, a wyrok skazujący w sprawie karnej ułatwia dochodzenie roszczeń cywilnych.

Pomoc adwokata – także w sprawach pilnych

Jeżeli usłyszałeś zarzut nieumyślnego spowodowania śmierci albo straciłeś bliską osobę i chcesz, aby sprawa została rzetelnie wyjaśniona – zadzwoń: 790 77 88 88. Prowadzę sprawy w Warszawie, Łodzi i okolicach; w sprawach pilnych jestem dostępna telefonicznie przez całą dobę.

• Warszawa: Al. Jerozolimskie 29 lok. 6, 00-508 Warszawa
• Łódź (oddział): ul. 11 Listopada 19 lok. 48, bl. 26, 91-370 Łódź
• Telefon: 790 77 88 88 (w sprawach pilnych – całodobowo)
• E-mail: anna.szydlowska@adwokatura.pl

Potrzebujesz pomocy w sprawie karnej? Zobacz: obrona w sprawach karnych albo zadzwoń: 790 77 88 88 (Pn–Pt 8:00–20:00, w sprawach pilnych całą dobę).

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Stan prawny na 2 października 2026 r.

adwokat Anna Szydłowska
tel. 790 77 88 88