Zdarza się, że po złożeniu pozwu o rozwód małżonkowie dochodzą do porozumienia i chcą dać sobie jeszcze jedną szansę. Prawo na to pozwala – ale to, jak „zatrzymać” rozwód, zależy od etapu sprawy. Inaczej wygląda to przed pierwszą rozprawą, inaczej w trakcie postępowania, a jeszcze inaczej, gdy wyrok jest już prawomocny. Wyjaśniam, jakie możliwości daje prawo na każdym z tych etapów.
Przed pierwszą rozprawą – cofnięcie pozwu bez zgody małżonka
Pozew może zostać cofnięty bez zgody pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy (art. 203 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, k.p.c.). Wystarczy pismo do sądu z oświadczeniem o cofnięciu pozwu, podpisane przez powoda lub jego pełnomocnika. Sąd umarza wtedy postępowanie.
Cofnięty pozew nie wywołuje żadnych skutków prawnych, a na żądanie pozwanego powód zwraca mu koszty – np. wynagrodzenie pełnomocnika, jeżeli pozwany go ustanowił (art. 203 § 2 k.p.c.).
W trakcie sprawy – cofnięcie pozwu za zgodą drugiego małżonka
Po rozpoczęciu rozprawy skuteczne cofnięcie pozwu wymaga zgody pozwanego. Jeżeli pozew cofnięto poza rozprawą, przewodniczący zawiadamia o tym pozwanego. Gdy ten w ciągu dwóch tygodni nie złoży oświadczenia w tej sprawie, uważa się, że wyraził zgodę (art. 203 § 3 k.p.c.). Jeżeli pozwany sprzeciwi się cofnięciu pozwu, sprawa toczy się dalej.
Sąd może uznać cofnięcie pozwu za niedopuszczalne tylko wtedy, gdy okoliczności wskazują, że jest ono sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa (art. 203 § 4 k.p.c.). Przy pojednaniu małżonków takie sytuacje praktycznie się nie zdarzają.
Pojednanie a opłata sądowa – można odzyskać 600 zł
Jeżeli pozew o rozwód zostanie cofnięty na skutek pojednania się małżonków w pierwszej instancji, sąd z urzędu zwraca całą opłatę od pozwu, czyli 600 zł. Gdy do pojednania dojdzie w postępowaniu apelacyjnym, sąd zwraca połowę opłaty od apelacji (art. 79 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Dlatego w piśmie o cofnięciu pozwu warto wyraźnie wskazać, że jest ono wynikiem pojednania.
Nie wiesz, czy pojednanie się uda? Zawieszenie zamiast cofnięcia
Nie każdy jest od razu pewny, czy próba ratowania małżeństwa się powiedzie. Zamiast cofać pozew, można skorzystać z rozwiązań, które dają czas:
- zgodny wniosek o zawieszenie postępowania – małżonkowie mogą wspólnie wnieść o zawieszenie sprawy (art. 178 k.p.c.). Jeżeli żadne z nich nie złoży w ustawowym terminie wniosku o podjęcie postępowania, sąd je umorzy,
- zawieszenie z inicjatywy sądu – jeżeli sąd nabierze przekonania, że istnieją widoki na utrzymanie pożycia, sam zawiesza postępowanie; może to zrobić tylko raz w toku sprawy (art. 440 k.p.c.),
- mediacja – gdy istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa, sąd może skierować małżonków do mediacji (art. 436 k.p.c.). Mediacja może prowadzić do pojednania, a jeśli się nie uda – pomóc w porozumieniu co do dzieci, alimentów czy majątku.
Trzeba też pamiętać o skutkach nieobecności: jeżeli powód bez usprawiedliwienia nie stawi się na pierwszą rozprawę, postępowanie ulega zawieszeniu. Można je podjąć na wniosek powoda nie wcześniej niż po trzech miesiącach, a jeżeli wniosek nie wpłynie w ciągu roku – sąd umarza sprawę (art. 428 k.p.c.). Zamiast liczyć na taki skutek, lepiej jednak jasno poinformować sąd o pojednaniu.
Po ogłoszeniu wyroku, ale przed jego uprawomocnieniem
Dopóki wyrok rozwodowy nie jest prawomocny, małżeństwo trwa. Zatrzymanie rozwodu na tym etapie jest jednak trudniejsze i zależy od szczegółów sprawy – m.in. od tego, czy i która ze stron może wnieść apelację. Terminy są bardzo krótkie: wniosek o uzasadnienie wyroku, bez którego nie można złożyć apelacji, trzeba złożyć w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku. Jeżeli małżonkowie pojednali się dopiero po wyroku, warto natychmiast skonsultować się z adwokatem. O tym, kiedy wyrok staje się prawomocny, piszę w artykule Kiedy sąd orzeka rozwód? Ile trwa sprawa rozwodowa w Warszawie.
Po uprawomocnieniu się wyroku – rozwodu nie da się cofnąć
Prawomocny wyrok rozwodowy rozwiązuje małżeństwo definitywnie. Polskie prawo nie przewiduje „odwołania” rozwodu ani przywrócenia małżeństwa decyzją sądu na wniosek byłych małżonków – nawet jeśli oboje tego chcą.
Ponowny ślub z byłym małżonkiem
Jedyną drogą, by znów być małżeństwem, jest ponowne zawarcie związku małżeńskiego. Przepisy nie zabraniają ślubu z byłym mężem lub byłą żoną. Trzeba przejść standardową procedurę: złożyć w urzędzie stanu cywilnego zapewnienie o braku przeszkód do zawarcia małżeństwa i co do zasady odczekać miesiąc (art. 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, k.r.o.).
Warto pamiętać, że:
- przy ponownym ślubie małżonkowie na nowo decydują o nazwisku – oświadczenia w tej sprawie składa się w urzędzie stanu cywilnego,
- z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje nowa wspólność majątkowa – rzeczy nabyte przed ślubem, w tym w okresie po rozwodzie, pozostają majątkiem osobistym każdego z małżonków, chyba że zawrą oni umowę majątkową,
- rozstrzygnięcia z wyroku rozwodowego dotyczące dzieci (np. alimenty) nie wygasają automatycznie – czasem trzeba je zmienić w odrębnym postępowaniu.
Wznowienie postępowania – tylko w wyjątkowych sytuacjach
Prawomocny wyrok rozwodowy może zostać wzruszony w drodze wznowienia postępowania, ale wyłącznie z przyczyn wskazanych w ustawie – np. gdy wyrok oparto na dokumencie podrobionym albo strona była pozbawiona możności działania, bo nie wiedziała o sprawie. Skargę o wznowienie wnosi się co do zasady w ciągu trzech miesięcy od dowiedzenia się o podstawie wznowienia (art. 407 k.p.c.). Wznowienie jest niedopuszczalne, jeżeli którakolwiek ze stron po uprawomocnieniu się wyroku zawarła nowy związek małżeński (art. 400 k.p.c.). Nie służy też do „odwołania” rozwodu z powodu zmiany decyzji.
Separacja – rozstanie, które można odwrócić
Jeżeli małżonkowie nie są pewni przyszłości związku, alternatywą dla rozwodu może być separacja. Wystarczy, by rozkład pożycia był zupełny – nie musi być trwały (art. 61¹ k.r.o.). Separacja nie rozwiązuje małżeństwa i – w odróżnieniu od rozwodu – można ją odwrócić: na zgodne żądanie małżonków sąd orzeka o zniesieniu separacji (art. 61⁶ k.r.o.). Z chwilą zniesienia separacji między małżonkami ponownie powstaje ustawowa wspólność majątkowa, chyba że na ich zgodny wniosek sąd utrzyma rozdzielność majątkową (art. 54 § 2 k.r.o.).
Najczęstsze pytania
Czy można wycofać pozew rozwodowy bez zgody męża lub żony?
Tak, ale tylko do rozpoczęcia pierwszej rozprawy. Później potrzebna jest zgoda drugiego małżonka – wyrażona wprost albo wynikająca z tego, że w ciągu dwóch tygodni od zawiadomienia nie złożył oświadczenia w tej sprawie.
Czy po cofnięciu pozwu można złożyć go ponownie?
Tak. Cofnięcie pozwu bez zrzeczenia się roszczenia nie zamyka drogi do rozwodu w przyszłości. Nowa sprawa oznacza jednak nowy pozew i nową opłatę.
Ile kosztuje cofnięcie pozwu rozwodowego?
Samo cofnięcie pozwu nie podlega opłacie. Jeżeli nastąpiło na skutek pojednania w pierwszej instancji, sąd zwraca całą opłatę od pozwu. Gdy pozew cofnięto z innych przyczyn, sąd może zwrócić część opłaty – zależy to od etapu sprawy (art. 79 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
Czy w trakcie sprawy rozwodowej można znów zamieszkać razem?
Prawo tego nie zabrania. Wspólne życie w czasie procesu może jednak podważyć twierdzenie, że rozkład pożycia jest zupełny i trwały. Jeżeli to próba pojednania, rozsądniej jest wnieść o zawieszenie postępowania.
Co z kosztami adwokata drugiej strony po cofnięciu pozwu?
Na żądanie pozwanego powód zwraca mu koszty (art. 203 § 2 k.p.c.). Małżonkowie, którzy się pojednali, często uzgadniają, że nie będą wzajemnie domagać się ich zwrotu.
Jak mogę pomóc?
Pomagam małżonkom na każdym etapie sprawy rozwodowej – także wtedy, gdy postanawiają ją zakończyć. W szczególności:
- oceniam, na jakim etapie jest sprawa i jak najbezpieczniej ją zakończyć lub zawiesić,
- przygotowuję pisma o cofnięciu pozwu i wnioski o zawieszenie postępowania,
- pomagam odzyskać opłatę sądową po pojednaniu,
- doradzam przy uporządkowaniu spraw majątkowych i rodzinnych po pojednaniu,
- reprezentuję klientów w sprawach o separację i jej zniesienie.
Zapraszam do kontaktu. Kancelaria przyjmuje klientów w Warszawie, a konsultacje są możliwe także online.
- Adres: Al. Jerozolimskie 29 lok. 6, 00-508 Warszawa (III piętro, winda)
- Telefon: 790 77 88 88 (w sprawach pilnych – całodobowo)
- E-mail: anna.szydlowska@adwokatura.pl
Potrzebujesz pomocy w sprawie rozwodowej? Zobacz: sprawy rodzinne i rozwodowe albo zadzwoń: 790 77 88 88 (Pn–Pt 8:00–20:00, w sprawach pilnych całą dobę).
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Stan prawny na 4 października 2026 r.
adwokat Anna Szydłowska
tel. 790 77 88 88