Uzyskanie korzystnego orzeczenia sądu regulującego kontakty z dzieckiem to często dopiero początek problemu – wielu rodziców doświadcza sytuacji, w której drugi z rodziców utrudnia lub wprost uniemożliwia realizację kontaktów, a w skrajnych przypadkach systematycznie buduje w dziecku negatywny obraz drugiego rodzica. Polskie prawo przewiduje konkretne instrumenty pozwalające przeciwdziałać takim sytuacjom. Poniżej przedstawiam najważniejsze z nich.
Czym jest alienacja rodzicielska
Alienacja rodzicielska to zjawisko psychologiczne polegające na systematycznym, celowym lub nieświadomym oddziaływaniu jednego z rodziców (lub opiekuna) na dziecko w sposób prowadzący do zniekształcenia obrazu drugiego rodzica, osłabienia więzi emocjonalnej z nim oraz – w skrajnych przypadkach – do całkowitego odrzucenia go przez dziecko bez racjonalnego uzasadnienia. Choć pojęcie to nie jest zdefiniowane wprost w przepisach prawa polskiego, jego przejawy (utrudnianie kontaktów, negatywne komentowanie drugiego rodzica przy dziecku, manipulowanie lojalnością dziecka) są uwzględniane przez sądy rodzinne jako okoliczności istotne przy ocenie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej oraz przy ustalaniu i egzekwowaniu kontaktów.
Egzekucja kontaktów – tryb z art. 5821 i nast. k.p.c.
Jeżeli osoba, pod której pieczą dziecko pozostaje, nie wykonuje albo niewłaściwie wykonuje obowiązki wynikające z orzeczenia lub ugody w przedmiocie kontaktów z dzieckiem, sąd opiekuńczy – na wniosek uprawnionego do kontaktów – zagraża nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej na rzecz osoby uprawnionej do kontaktów za każde naruszenie obowiązku (art. 5821 k.p.c.). Jest to postępowanie odrębne od klasycznej egzekucji komorniczej, dostosowane do specyfiki spraw rodzinnych. Jeżeli mimo takiego zagrożenia osoba zobowiązana nadal nie wykonuje swoich obowiązków, sąd opiekuńczy nakazuje jej zapłatę należnej sumy pieniężnej (art. 59815 k.p.c.), ustalając jej wysokość odpowiednio do liczby naruszeń. Ten sam mechanizm działa również w drugą stronę – jeśli to osoba uprawniona do kontaktów nie stawia się na kontakt lub odbywa go niezgodnie z orzeczeniem, sąd może zagrozić i nakazać zapłatę na rzecz osoby, pod której pieczą dziecko pozostaje.
Zmiana sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej
Uporczywe i nieuzasadnione utrudnianie kontaktów oraz działania noszące znamiona alienacji rodzicielskiej mogą stanowić podstawę do wystąpienia o zmianę orzeczenia o władzy rodzicielskiej (art. 106 k.r.o.) – w tym o ograniczenie władzy rodzicielskiej rodzica utrudniającego kontakty, zmianę sposobu jej wykonywania, a w skrajnych przypadkach nawet o zmianę miejsca zamieszkania dziecka przy rodzicu, z którym utrzymywano dotąd kontakty. Sąd, oceniając taki wniosek, bada całokształt okoliczności, w tym opinie biegłych (psychologa, w razie potrzeby zespołu opiniodawczego sądu – OZSS), zeznania świadków oraz dokumentację potwierdzającą wcześniejsze naruszenia (korespondencję, notatki z nieudanych kontaktów, zgłoszenia do kuratora).
Rola opinii biegłych i OZSS
W sprawach, w których podnoszony jest zarzut alienacji rodzicielskiej, kluczowe znaczenie dowodowe ma opinia Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów (OZSS) lub biegłego psychologa, oceniająca relacje dziecka z każdym z rodziców, przyczyny ewentualnej niechęci dziecka do kontaktów oraz to, czy niechęć ta ma źródło w rzeczywistych zaniedbaniach lub zachowaniach rodzica, czy też została wykształcona wskutek oddziaływania drugiego rodzica. Odróżnienie autentycznego, uzasadnionego dystansu dziecka od skutków alienacji jest jednym z najtrudniejszych zadań w tego rodzaju postępowaniach i wymaga starannego zgromadzenia materiału dowodowego już na wczesnym etapie sprawy.
Odpowiedzialność karna za uprowadzenie lub zatrzymanie dziecka
W skrajnych przypadkach, gdy rodzic wbrew woli osoby uprawnionej do opieki uprowadza lub zatrzymuje małoletniego, wbrew orzeczeniu sądu lub bez zgody drugiego rodzica, w grę może wchodzić odpowiedzialność karna z art. 211 k.k. (uprowadzenie lub zatrzymanie małoletniego wbrew woli osoby powołanej do opieki). Zastosowanie tego przepisu w relacjach między rodzicami wymaga jednak szczegółowej analizy okoliczności – w praktyce dotyczy sytuacji o istotnym ciężarze gatunkowym, wykraczających poza zwykłe spory o wykonywanie kontaktów.
Dokumentowanie naruszeń
Skuteczne dochodzenie ochrony w sprawach dotyczących niewykonywania kontaktów wymaga bieżącego, systematycznego dokumentowania naruszeń: zapisywania dat i okoliczności nieudanych kontaktów, zachowania korespondencji z drugim rodzicem (wiadomości SMS, e-mail, komunikatory), a w miarę możliwości – potwierdzania prób kontaktu (np. obecność świadka, wiadomość potwierdzająca stawiennictwo w miejscu i czasie ustalonym orzeczeniem). Materiał ten ma kluczowe znaczenie zarówno w postępowaniu egzekucyjnym do
Podsumowanie
Sprawy dotyczące niewykonywania orzeczeń o kontaktach oraz alienacji rodzicielskiej wymagają połączenia skutecznej strategii procesowej ze zrozumieniem emocjonalnego wymiaru konfliktu rodzinnego. Kancelaria reprezentuje rodziców w postępowaniach o uregulowanie, egzekwowanie oraz zmianę sposobu wykonywania kontaktów z dzieckiem, a także w sprawach dotyczących ograniczenia władzy rodzicielskiej w związku z utrudnianiem kontaktów.
Potrzebujesz pomocy w sprawie rodzinnej? Zobacz: sprawy rodzinne i rozwodowe albo zadzwoń: 790 77 88 88 (Pn–Pt 8:00–20:00, w sprawach pilnych całą dobę).
Kancelaria Adwokacka Anna Szydłowska – umów konsultację w Warszawie lub online.
- Adres: Al. Jerozolimskie 29 lok. 6, 00-508 Warszawa (III piętro, winda)
- Telefon: 790 77 88 88 (w sprawach pilnych – całodobowo)
- E-mail: anna.szydlowska@adwokatura.pl
adwokat Anna Szydłowska
tel. 790 77 88 88
