Fałszywe zeznania (art. 233 k.k.) – kara, prawo odmowy zeznań i sprostowanie zeznań

Świadek ma obowiązek mówić prawdę – w sprawie karnej, cywilnej, rodzinnej czy administracyjnej. Złożenie fałszywych zeznań lub zatajenie prawdy to przestępstwo z art. 233 Kodeksu karnego, zagrożone karą do 8 lat pozbawienia wolności. Wyjaśniam, kiedy świadek odpowiada karnie, jakie ma prawa, jak sprostowanie zeznań wpływa na karę i co zrobić, gdy w Twojej sprawie ktoś zeznał nieprawdę.

Czym są fałszywe zeznania?

Zgodnie z art. 233 § 1 k.k. kto, składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

• Zeznanie nieprawdy – podanie okoliczności, które nie miały miejsca albo przebiegały inaczej, niż świadek wie i pamięta.
• Zatajenie prawdy – przemilczenie istotnych faktów znanych świadkowi, także przez fałszywe twierdzenie, że czegoś nie pamięta.

Przestępstwo można popełnić tylko umyślnie. Pomyłka, nieprecyzyjne wspomnienie czy rzeczywista luka w pamięci nie są fałszywym zeznaniem. Przepis obejmuje zeznania przed sądem, ale też np. w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym przez policję lub prokuraturę i w innych postępowaniach prowadzonych na podstawie ustawy.

Warunek odpowiedzialności: uprzedzenie świadka

Świadek odpowiada za fałszywe zeznanie tylko wtedy, gdy przyjmujący zeznanie, działając w zakresie swoich uprawnień, uprzedził go o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie albo odebrał od niego przyrzeczenie (art. 233 § 2 k.k.). Pouczenie odnotowuje się w protokole przesłuchania.

Jaka kara grozi?

Fałszywe zeznania są przestępstwem ściganym z urzędu – prokuratura wszczyna postępowanie bez wniosku pokrzywdzonego.

Prawo odmowy zeznań i odpowiedzi na pytanie

Zamiast kłamać, świadek może w wielu sytuacjach skorzystać z ustawowych uprawnień:

• Proces karny – odmowa zeznań. Osoba najbliższa dla oskarżonego może odmówić zeznań (art. 182 § 1 k.p.k.), także po ustaniu małżeństwa lub przysposobienia (art. 182 § 2). Prawo to ma również świadek, który w innej toczącej się sprawie jest oskarżony o współudział w przestępstwie objętym postępowaniem (art. 182 § 3).
• Proces karny – odmowa odpowiedzi. Każdy świadek może uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe (art. 183 § 1 k.p.k.).
• Proces cywilny. Zeznań mogą odmówić m.in. małżonkowie stron, ich wstępni, zstępni i rodzeństwo – ale nie w sprawach o prawa stanu, z wyjątkiem spraw o rozwód (art. 261 § 1 k.p.c.). Świadek może też odmówić odpowiedzi na pytanie, jeżeli zeznanie naraziłoby jego lub bliskich na odpowiedzialność karną, hańbę lub dotkliwą i bezpośrednią szkodę majątkową albo wiązałoby się z pogwałceniem istotnej tajemnicy zawodowej (art. 261 § 2 k.p.c.).

Osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu (art. 115 § 11 k.k.).

Fałszywe zeznania „ze strachu” – art. 233 § 1a i § 3 k.k.

Jeżeli świadek zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub jego najbliższym, odpowiada łagodniej – grozi mu kara od 3 miesięcy do 5 lat (art. 233 § 1a k.k.).

Nie podlega jednak karze ten, kto składa takie fałszywe zeznanie, nie wiedząc o prawie odmowy zeznania lub odpowiedzi na pytania (art. 233 § 3 k.k.). W praktyce oznacza to, że świadek pouczony o swoich prawach powinien z nich skorzystać, a nie zeznawać nieprawdę.

Sprostowanie zeznań – jak złagodzić odpowiedzialność?

Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia, jeżeli fałszywe zeznanie dotyczy okoliczności niemogących mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy albo sprawca dobrowolnie sprostuje fałszywe zeznanie, zanim zapadnie – chociażby nieprawomocne – rozstrzygnięcie sprawy (art. 233 § 5 k.k.).

Sprostowanie warto złożyć jak najszybciej, na piśmie do organu prowadzącego postępowanie albo przy kolejnym przesłuchaniu. Przed takim krokiem dobrze jest skonsultować się z adwokatem, aby nowe wyjaśnienia nie pogorszyły sytuacji.

Ktoś zeznał nieprawdę przeciwko Tobie – co zrobić?

• Reaguj w toku sprawy – wskaż sprzeczności w zeznaniach, złóż wnioski dowodowe (dokumenty, nagrania, wiadomości, innych świadków), wnioskuj o konfrontację. Ocena wiarygodności świadka należy do sądu w sprawie głównej.
• Złóż zawiadomienie o przestępstwie z art. 233 k.k. do prokuratury lub policji, wskazując konkretne fragmenty zeznań i dowody ich fałszywości.
• Pamiętaj o wznowieniu – jeżeli orzeczenie zapadło na podstawie zeznań, za które świadek został prawomocnie skazany, może to otworzyć drogę do wznowienia postępowania.

Odrębnymi przestępstwami są fałszywe oskarżenie innej osoby (art. 234 k.k.) oraz zawiadomienie o przestępstwie, którego nie popełniono (art. 238 k.k.) – opisuję je w artykule Fałszywe zawiadomienie o przestępstwie (art. 238 k.k.) – kara, fałszywe oskarżenie i jak się bronić.

Najczęstsze pytania

Czy muszę stawić się na przesłuchanie jako świadek?

Tak. Osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania – z zastrzeżeniem prawa odmowy zeznań lub odpowiedzi na pytania. Więcej w artykule Wezwanie na policję – świadek czy podejrzany? Twoje prawa i obowiązki.

Czy świadek może przyjść z adwokatem?

Tak. Osoba niebędąca stroną może ustanowić pełnomocnika, jeżeli wymaga tego obrona jej interesów w toczącym się postępowaniu (art. 87 § 3 k.p.k.). Warto z tego skorzystać zwłaszcza wtedy, gdy zeznania mogą obciążyć świadka lub jego bliskich.

Czy powiedzenie „nie pamiętam” to fałszywe zeznanie?

Nie, jeżeli świadek rzeczywiście nie pamięta. Jeżeli jednak pamięta, a twierdzi, że nie – może to zostać uznane za zatajenie prawdy.

Czy fałszywe zeznania w sprawie rozwodowej też są karane?

Tak. Sprawa rozwodowa to postępowanie sądowe, więc fałszywe zeznania podlegają karze na tych samych zasadach. Osoby bliskie stronom mogą jednak w sprawie o rozwód odmówić zeznań (art. 261 § 1 k.p.c.).

Pomoc adwokata

Bronię osób, którym postawiono zarzut składania fałszywych zeznań, i reprezentuję pokrzywdzonych nieprawdziwymi zeznaniami. Towarzyszę też świadkom podczas przesłuchań jako pełnomocnik. Jeżeli sprawa dotyczy Ciebie lub Twojej bliskiej osoby w Warszawie, Łodzi lub okolicach – zadzwoń: 790 77 88 88. W sprawach pilnych jestem dostępna telefonicznie przez całą dobę.

• Warszawa: Al. Jerozolimskie 29 lok. 6, 00-508 Warszawa
• Łódź (oddział): ul. 11 Listopada 19 lok. 48, bl. 26, 91-370 Łódź
• Telefon: 790 77 88 88 (w sprawach pilnych – całodobowo)
• E-mail: anna.szydlowska@adwokatura.pl

Potrzebujesz obrońcy lub pełnomocnika? Zobacz: obrona w sprawach karnych albo zadzwoń: 790 77 88 88 (Pn–Pt 8:00–20:00, w sprawach pilnych całą dobę).

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Stan prawny na 6 października 2026 r.

adwokat Anna Szydłowska
tel. 790 77 88 88