Spadek po rodzicach czy darowizna od rodzeństwa mogą być w całości zwolnione z podatku – pod warunkiem że nabycie zostanie w terminie zgłoszone urzędowi skarbowemu na formularzu SD-Z2. Jeszcze niedawno spóźnienie choćby o jeden dzień oznaczało bezpowrotną utratę zwolnienia. Od 7 stycznia 2026 r. przepisy pozwalają w pewnych sytuacjach przywrócić termin. Wyjaśniam, kto musi złożyć SD-Z2, kiedy zgłoszenie nie jest potrzebne i co grozi za jego brak.
SD-Z2, SD-3 – a może „SD-Z3”?
W podatku od spadków i darowizn stosuje się dwa podstawowe formularze:
- SD-Z2 – zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych. Składa je najbliższa rodzina, aby skorzystać ze zwolnienia z podatku.
- SD-3 – zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych (wraz z załącznikiem SD-3/A). Składają je osoby, które nie korzystają ze zwolnienia – np. dalsza rodzina czy osoby obce – a także członkowie najbliższej rodziny, którzy prawo do zwolnienia utracili.
Formularza „SD-Z3” nie ma – to częsta pomyłka wynikająca z połączenia nazw SD-Z2 i SD-3.
Kto może skorzystać ze zwolnienia? Tzw. grupa zerowa
Zwolnienie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn obejmuje nabycie od najbliższej rodziny, czyli przez:
- małżonka,
- zstępnych – dzieci, wnuki, prawnuki,
- wstępnych – rodziców, dziadków, pradziadków,
- pasierba,
- rodzeństwo,
- ojczyma i macochę.
Zwolnienie nie obejmuje zięcia, synowej ani teściów. Należą oni wprawdzie do I grupy podatkowej, ale korzystają tylko z kwoty wolnej od podatku – nadwyżka ponad nią jest opodatkowana.
Kiedy trzeba złożyć SD-Z2?
Zgłoszenie składa się w terminie 6 miesięcy:
- przy spadku – od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowania przez notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego,
- przy darowiźnie – od dnia powstania obowiązku podatkowego, czyli zwykle od dnia wykonania darowizny, np. przekazania pieniędzy czy samochodu.
Jeżeli nabywca dowiedział się o nabyciu później – np. o spadku po latach – termin 6 miesięcy liczy się od dnia, w którym się o nim dowiedział, pod warunkiem uprawdopodobnienia tej okoliczności.
Uwaga na częsty błąd: akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony u notariusza nie zwalnia z obowiązku złożenia SD-Z2. Termin biegnie od dnia zarejestrowania aktu.
Jeżeli w spadku są długi, przed podjęciem dalszych kroków warto przeanalizować, czy w ogóle go przyjmować – piszę o tym w artykule Odrzucenie spadku z długami – terminy, procedura i najczęstsze pułapki.
Kiedy SD-Z2 nie jest potrzebne?
Zgłoszenia nie trzeba składać, gdy:
- wartość nabycia nie przekracza kwoty wolnej – w 2026 r. dla I grupy podatkowej wynosi ona 36 120 zł. Do wartości ostatniego nabycia dolicza się jednak wartość rzeczy i praw nabytych od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok ostatniego nabycia. Kilka mniejszych darowizn od tej samej osoby może więc łącznie przekroczyć limit,
- darowiznę zawarto w formie aktu notarialnego – np. darowiznę mieszkania. Zwolnienie przysługuje wtedy bez składania SD-Z2.
Darowizna pieniędzy – tylko przelewem
Przy darowiźnie pieniędzy samo zgłoszenie nie wystarczy. Zwolnienie przysługuje tylko wtedy, gdy otrzymanie pieniędzy zostanie udokumentowane dowodem przekazania na rachunek płatniczy lub bankowy obdarowanego albo przekazem pocztowym. Pieniądze wręczone „do ręki” nie korzystają ze zwolnienia – jeżeli ich wartość przekracza kwotę wolną, trzeba zapłacić podatek.
Dla bezpieczeństwa warto, by w tytule przelewu znalazła się informacja, że chodzi o darowiznę – np. „darowizna od mamy na zakup mieszkania”.
Jak i gdzie złożyć SD-Z2?
Formularz można złożyć:
- elektronicznie – przez e-Urząd Skarbowy lub serwis podatki.gov.pl, z podpisem elektronicznym (np. profilem zaufanym); potwierdzeniem złożenia jest Urzędowe Poświadczenie Odbioru (UPO),
- papierowo – osobiście w urzędzie skarbowym albo pocztą; o zachowaniu terminu decyduje wtedy data nadania w placówce operatora wyznaczonego.
Właściwy urząd skarbowy ustala się:
- gdy przedmiotem nabycia jest nieruchomość – według jej położenia,
- przy spadku bez nieruchomości – według ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy,
- przy darowiźnie innych rzeczy, np. pieniędzy czy samochodu – według miejsca zamieszkania obdarowanego.
W Warszawie działa kilkanaście urzędów skarbowych, dlatego przed złożeniem zgłoszenia warto sprawdzić, który z nich jest właściwy w danej sprawie.
Co grozi za niezłożenie SD-Z2 w terminie?
Utrata zwolnienia i podatek według I grupy
Jeżeli zgłoszenie nie zostanie złożone w terminie, nabycie podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych przewidzianych dla I grupy podatkowej. Podatek oblicza się od nadwyżki ponad kwotę wolną (36 120 zł) według stawek od 3% do 7%. Nabywca powinien wtedy złożyć zeznanie SD-3 – co do zasady w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego.
Stawka 20% przy „ujawnionej” darowiźnie
Szczególnie dotkliwa jest sytuacja, gdy podatnik powołuje się na niezgłoszoną darowiznę dopiero przed organem podatkowym – np. w toku kontroli czy postępowania podatkowego, tłumacząc źródło pieniędzy na zakup mieszkania. Jeżeli darowizna nie została wcześniej zgłoszona, a podatek nie został zapłacony, stosuje się wtedy stawkę 20% (art. 15 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn).
Odpowiedzialność karna skarbowa
Świadome uchylanie się od opodatkowania – np. niezłożenie zeznania, mimo że podatek należy zapłacić – może skutkować odpowiedzialnością karną skarbową (art. 54 Kodeksu karnego skarbowego). Przed karą chroni czynny żal (art. 16 k.k.s.), złożony, zanim organ ścigania będzie miał udokumentowaną wiadomość o czynie lub przystąpi do czynności, np. kontroli – połączony z zapłatą należnego podatku.
Nowość od 2026 r.: przywrócenie terminu na SD-Z2
Od 7 stycznia 2026 r. obowiązuje art. 4c ustawy o podatku od spadków i darowizn. Termin na złożenie zgłoszenia przywraca się na wniosek podatnika, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy – np. z powodu ciężkiej choroby czy wypadku. Trzeba przy tym:
- złożyć wniosek o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia,
- jednocześnie złożyć zgłoszenie SD-Z2,
- uprawdopodobnić brak winy – najlepiej dokumentami, np. dokumentacją medyczną.
Nowe przepisy stosuje się do nabyć od 7 stycznia 2026 r., a także do wcześniejszych, jeżeli termin na zgłoszenie nie upłynął przed tym dniem. Jeżeli termin minął wcześniej, przywrócenie nie jest możliwe – pozostaje złożenie zeznania SD-3 i rozważenie czynnego żalu.
Najczęstsze pytania
Czy spadek po rodzicach trzeba zgłaszać do urzędu skarbowego?
Tak, jeżeli wartość spadku przypadającego na danego spadkobiercę – łącznie z innymi nabyciami od tej samej osoby z ostatnich 5 lat – przekracza 36 120 zł. Złożenie SD-Z2 w terminie zapewnia pełne zwolnienie z podatku.
Czy darowiznę samochodu od rodziców trzeba zgłosić?
Tak, jeżeli wartość samochodu (łącznie z innymi nabyciami od tego samego darczyńcy z ostatnich 5 lat) przekracza kwotę wolną. SD-Z2 składa się w ciągu 6 miesięcy od przekazania samochodu. Niezależnie od tego pojazd trzeba przerejestrować w wydziale komunikacji.
Czy zgłasza się darowiznę od teściów?
Darowizna od teściów nie korzysta ze zwolnienia dla najbliższej rodziny – składa się zeznanie SD-3, a podatek płaci się od nadwyżki ponad kwotę wolną. Często prostszym rozwiązaniem jest darowizna od rodzica na rzecz własnego dziecka, która może korzystać ze zwolnienia.
Co zrobić, gdy termin na SD-Z2 już minął?
Jeżeli zgłoszenie nie zostało złożone w terminie z przyczyn niezawinionych, warto sprawdzić, czy można złożyć wniosek o przywrócenie terminu (art. 4c). W pozostałych przypadkach trzeba złożyć zeznanie SD-3, zapłacić podatek ustalony przez urząd i rozważyć czynny żal. Im szybciej, tym lepiej.
Jak mogę pomóc?
Pomagam spadkobiercom i obdarowanym w sprawach spadkowych i związanych z nimi obowiązkach podatkowych. W szczególności:
- prowadzę sprawy o stwierdzenie nabycia spadku i dział spadku,
- pomagam ustalić, czy i w jakim terminie trzeba złożyć SD-Z2 lub SD-3,
- przygotowuję wnioski o przywrócenie terminu,
- reprezentuję klientów w postępowaniach przed urzędem skarbowym i w sprawach karnych skarbowych.
Zapraszam do kontaktu. Kancelaria przyjmuje klientów w Warszawie, a konsultacje są możliwe także online.
- Adres: Al. Jerozolimskie 29 lok. 6, 00-508 Warszawa (III piętro, winda)
- Telefon: 790 77 88 88 (w sprawach pilnych – całodobowo)
- E-mail: anna.szydlowska@adwokatura.pl
Potrzebujesz pomocy w sprawie spadkowej? Zobacz: sprawy spadkowe albo zadzwoń: 790 77 88 88 (Pn–Pt 8:00–20:00, w sprawach pilnych całą dobę).
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Stan prawny na 4 października 2026 r.
adwokat Anna Szydłowska
tel. 790 77 88 88