Zatory płatnicze to codzienność w transporcie: zleceniodawca przeciąga płatność, potrąca kary umowne albo znika po rozładunku. Wyjaśniam, jak przygotować dokumenty, jakie odsetki i rekompensata przysługują przewoźnikowi, kiedy można iść do sądu i o jakim terminie przedawnienia trzeba pamiętać.
Dokumenty, od których zależy wynik sprawy
W sporze o fracht sąd ustala przede wszystkim, czy strony zawarły umowę i czy przewóz został wykonany. Warto mieć:
- zlecenie transportowe z ustalonym frachtem i terminem płatności,
- list przewozowy (CMR) z potwierdzeniem odbioru towaru przez odbiorcę,
- fakturę i dowód jej doręczenia,
- dowód wysłania oryginałów dokumentów, jeśli termin płatności liczy się od ich otrzymania,
- korespondencję z giełdy transportowej, e-maile i wiadomości z komunikatorów.
Wiele zleceń uzależnia zapłatę od doręczenia oryginałów dokumentów przewozowych. Wysyłaj je przesyłką z potwierdzeniem odbioru – bez tego dłużnik może twierdzić, że termin płatności jeszcze nie minął.
Odsetki i rekompensata za koszty odzyskiwania należności
Fracht między przedsiębiorcami to transakcja handlowa. Jeżeli przewoźnik wykonał przewóz, a nie otrzymał zapłaty w terminie, należą mu się odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych – bez potrzeby wcześniejszego wzywania dłużnika.
Od dnia nabycia prawa do tych odsetek przewoźnik może też żądać rekompensaty za koszty odzyskiwania należności (art. 10 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych):
- 40 euro – gdy wartość świadczenia nie przekracza 5 000 zł,
- 70 euro – gdy przekracza 5 000 zł, ale jest niższa niż 50 000 zł,
- 100 euro – gdy wynosi co najmniej 50 000 zł.
Rekompensatę przelicza się na złote według średniego kursu euro NBP z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie stało się wymagalne. Jeśli koszty windykacji są wyższe, można żądać ich zwrotu w uzasadnionej wysokości.
Przewóz krajowy: najpierw wezwanie, potem trzy miesiące
W przewozie krajowym przewoźnik może dochodzić zapłaty w sądzie dopiero po bezskutecznym wezwaniu zobowiązanego do zapłaty (art. 75 ust. 1 Prawa przewozowego). Wezwanie uważa się za bezskuteczne, jeżeli dłużnik nie zapłacił w ciągu 3 miesięcy od jego doręczenia (art. 75 ust. 2). Pozew wniesiony wcześniej może zostać oddalony jako przedwczesny.
Wezwanie warto więc wysłać zaraz po upływie terminu płatności, za potwierdzeniem odbioru. Zawiesza ono także bieg przedawnienia na czas jego rozpatrzenia (art. 77 ust. 4 Prawa przewozowego). Ten wymóg nie dotyczy przewozów międzynarodowych podlegających Konwencji CMR.
Ustawowe prawo zastawu na przesyłce
Przewoźnikowi przysługuje ustawowe prawo zastawu na przesyłce dla zabezpieczenia roszczeń z umowy przewozu – m.in. przewoźnego, składowego, opłat celnych i innych wydatków (art. 790 § 1 k.c.). Zastaw trwa, dopóki przesyłka jest u przewoźnika lub osoby, która dzierży ją w jego imieniu, albo dopóki może nią rozporządzać za pomocą dokumentów.
Zatrzymanie towaru to jednak środek ryzykowny: rodzi koszty przechowania, a przy spornym roszczeniu – ryzyko odpowiedzialności wobec właściciela towaru. Decyzję o jego zastosowaniu warto skonsultować przed rozładunkiem, a nie po fakcie.
Potrącenia i kary umowne
Dłużnik często potrąca z frachtu kary umowne – np. za opóźnienie, brak dokumentów czy kontakt z klientem zleceniodawcy. Warto sprawdzić:
- czy kara została skutecznie zastrzeżona w zleceniu, które przewoźnik przyjął,
- czy zdarzenie, za które ją naliczono, rzeczywiście nastąpiło,
- czy kara nie jest rażąco wygórowana – sąd może ją wtedy obniżyć (art. 484 § 2 k.c.).
W przewozie międzynarodowym trzeba też sprawdzić zgodność kary z Konwencją CMR. Jej art. 41 stanowi, że nieważne są postanowienia umowne, które bezpośrednio lub pośrednio odbiegają od przepisów Konwencji.
Sąd i nakaz zapłaty
Spór o fracht między przedsiębiorcami rozpoznaje sąd w postępowaniu gospodarczym. Przy kompletnych dokumentach sprawa często kończy się nakazem zapłaty – dłużnik może go zaskarżyć, ale musi wtedy przedstawić swoje zarzuty i dowody. W przewozie międzynarodowym art. 31 CMR pozwala wnieść pozew m.in. w państwie, w którym towar przyjęto do przewozu albo w którym miał zostać dostarczony – przy załadunku lub rozładunku w Polsce często więc przed sądem polskim.
Szerzej o odzyskiwaniu należności piszę na stronie windykacja należności.
Kiedy fracht się przedawnia
- przewóz międzynarodowy (CMR) – rok, przy czym bieg terminu zaczyna się dopiero po upływie 3 miesięcy od zawarcia umowy przewozu (art. 32 ust. 1 lit. c CMR); łącznie daje to zwykle około 15 miesięcy od przyjęcia zlecenia,
- przewóz krajowy – rok od dnia, w którym zapłata powinna była nastąpić (art. 77 ust. 1 i ust. 3 pkt 4 Prawa przewozowego),
- wynagrodzenie spedytora – rok od dnia wykonania zlecenia (art. 803 k.c.).
Samo wezwanie do zapłaty nie przerywa biegu przedawnienia. Przerywa go m.in. pozew, wniosek o zawezwanie do próby ugodowej albo uznanie długu przez dłużnika (art. 123 k.c.). Więcej piszę w artykule przedawnienie roszczeń w transporcie i spedycji.
Najczęstsze pytania
Czy przewoźnik musi wzywać dłużnika do zapłaty przed pozwem?
W przewozie krajowym tak – i powinien odczekać 3 miesiące od doręczenia wezwania (art. 75 Prawa przewozowego). W przewozie międzynarodowym ten wymóg nie obowiązuje, ale wezwanie i tak warto wysłać.
Zleceniodawca potrącił karę umowną – co robić?
Zakwestionuj potrącenie na piśmie i poproś o podstawę naliczenia kary. Jeśli kara nie była skutecznie zastrzeżona albo zdarzenie nie nastąpiło, można dochodzić całego frachtu.
Czy odsetki należą się bez wezwania?
Tak. Odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych należą się bez wezwania, jeśli przewoźnik wykonał przewóz, a nie otrzymał zapłaty w terminie określonym w umowie. Od dnia nabycia prawa do odsetek przysługuje też rekompensata.
Zobacz też
- kradzież ładunku – kto odpowiada i jak odzyskać odszkodowanie
- przedawnienie roszczeń w transporcie i spedycji
- odpowiedzialność przewoźnika w transporcie drogowym
- czas pracy kierowców – obowiązki pracodawcy
Jak mogę pomóc?
Zapewniam obsługę prawną branży TSL w Warszawie i dochodzę należności przewoźników i spedytorów od kontrahentów krajowych i zagranicznych. Pomagam w szczególności w:
- ocenie dokumentów i wyliczeniu frachtu, odsetek i rekompensaty,
- przygotowaniu wezwania do zapłaty,
- sporach o potrącenia i kary umowne,
- przygotowaniu pozwu i reprezentacji w sądzie oraz w egzekucji.
Zapraszam do kontaktu. Przyjmuję klientów w kancelarii w Warszawie, a konsultacje są możliwe także online.
- Adres: Al. Jerozolimskie 29 lok. 6, 00-508 Warszawa (III piętro, winda)
- Telefon: 790 77 88 88 (w sprawach pilnych – całodobowo)
- E-mail: anna.szydlowska@adwokatura.pl
Kontrahent nie płaci za przewóz? Zobacz: obsługa prawna branży TSL (transport, spedycja, logistyka) – Warszawa albo zadzwoń: 790 77 88 88 (Pn–Pt 8:00–20:00, w sprawach pilnych całą dobę).
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Stan prawny na 11 października 2026 r.
adwokat Anna Szydłowska
tel. 790 77 88 88
