Spadkobierca, który odziedziczył mieszkanie albo dom, często nie ma gotówki, by od razu zapłacić zachowek rodzeństwu czy rodzicowi zmarłego. Czy zachowek można spłacić w ratach? Tak – na kilka sposobów: w drodze ugody z uprawnionym albo na mocy decyzji sądu. Wyjaśniam, jak to zrobić, kiedy sąd rozłoży zachowek na raty, co z odsetkami i jak się do tego przygotować.
Sposób 1. Ugoda ratalna z uprawnionym
Najszybszą drogą jest porozumienie z osobą uprawnioną do zachowku. Strony mogą uzgodnić dowolny harmonogram spłat, wysokość rat, a także np. częściową spłatę przez przeniesienie udziału w nieruchomości. Ugodę warto:
- zawrzeć na piśmie, z dokładną kwotą, terminami i numerem rachunku,
- przewidzieć skutki opóźnienia – np. natychmiastową wymagalność całości po dwóch niezapłaconych ratach,
- rozważyć formę, która da uprawnionemu tytuł wykonawczy bez procesu – ugodę przed mediatorem zatwierdzoną przez sąd albo akt notarialny z poddaniem się egzekucji. Dla zobowiązanego to argument, dzięki któremu druga strona łatwiej zgodzi się na raty.
Sposób 2. Rozłożenie zachowku na raty przez sąd
Od 15 listopada 2023 r. sąd w sprawie o zachowek może – uwzględniając sytuację osobistą i majątkową uprawnionego i zobowiązanego – odroczyć termin płatności zachowku, rozłożyć go na raty, a w wyjątkowych wypadkach obniżyć jego wysokość (art. 9971 Kodeksu cywilnego, k.c.).
Niezależnie od tego sąd może w szczególnie uzasadnionych wypadkach rozłożyć na raty każde zasądzone świadczenie pieniężne (art. 320 Kodeksu postępowania cywilnego, k.p.c.).
Kiedy sąd rozłoży zachowek na raty?
Sąd ocenia sytuację obu stron. Za rozłożeniem na raty przemawiają zwykle:
- odziedziczenie mieszkania lub domu, w którym zobowiązany mieszka z rodziną, i brak innego majątku,
- wysoka kwota zachowku w porównaniu z dochodami i oszczędnościami,
- wiek, stan zdrowia, utrzymywanie dzieci,
- gotowość do regularnej spłaty, np. wykazana zdolność kredytowa lub dotychczasowe wpłaty,
- to, że jednorazowa zapłata wymusiłaby sprzedaż majątku na niekorzystnych warunkach.
Sąd bierze też pod uwagę interes uprawnionego – np. jego trudną sytuację materialną albo to, że czeka na zapłatę od lat. Raty muszą być realne: zbyt długie rozłożenie mogłoby pozbawić uprawnionego rzeczywistej wartości zachowku.
Jak wnieść o raty?
Wniosek o rozłożenie zachowku na raty lub odroczenie terminu płatności zgłasza się w sprawie o zachowek – najlepiej już w odpowiedzi na pozew. Trzeba przedstawić dowody: zaświadczenia o dochodach, wyciągi z rachunków, informacje o kosztach utrzymania, o osobach na utrzymaniu, ewentualnie odmowę kredytu. Warto zaproponować konkretny harmonogram – liczbę rat i ich wysokość.
Co z odsetkami?
Gdy zachowek jest rozłożony na raty, odsetki za opóźnienie należą się co do zasady od rat niezapłaconych w terminie. W ugodzie strony mogą jednak uzgodnić inne zasady, np. oprocentowanie rat. Przed procesem należność staje się wymagalna z chwilą wezwania do zapłaty – od tego momentu mogą biec odsetki, dlatego warto szybko podjąć rozmowy.
Obniżenie zachowku – gdy raty nie wystarczą
W wyjątkowych wypadkach sąd może obniżyć zachowek, np. gdy zobowiązany przez lata opiekował się spadkodawcą, a uprawniony nie utrzymywał z nim kontaktu. Jeżeli okoliczności uzasadniające obniżenie ustaną, uprawniony może żądać zwrotu kwoty, o którą zachowek obniżono. Szerzej o sposobach obrony przed roszczeniem piszę w artykule jak bronić się przed zachowkiem.
Zanim zgodzisz się na kwotę – sprawdź wyliczenie
Rozłożenie na raty ma sens dopiero wtedy, gdy wiadomo, jaka kwota jest naprawdę należna. Często w wezwaniach do zapłaty pominięte są długi spadkowe, koszty pogrzebu, darowizny otrzymane przez samego uprawnionego, a wartość nieruchomości jest zawyżona. Zob. zachowek – komu się należy i jak go obliczyć.
Najczęstsze pytania
Na ile rat sąd może rozłożyć zachowek?
Przepisy nie wskazują sztywnej liczby. Sąd ustala harmonogram indywidualnie, z uwzględnieniem kwoty, możliwości zobowiązanego i interesu uprawnionego.
Czy mogę zapłacić zachowek udziałem w mieszkaniu zamiast pieniędzmi?
Zachowek jest roszczeniem pieniężnym, ale strony mogą w ugodzie uzgodnić inne świadczenie – np. przeniesienie udziału w nieruchomości. Wymaga to formy aktu notarialnego.
Co, jeśli nie zapłacę raty?
Uprawniony może wszcząć egzekucję co do zaległych rat. Jeżeli ugoda lub wyrok tak stanowi, wymagalna może stać się cała pozostała kwota.
Zobacz też
- Jak bronić się przed zachowkiem – raty, odroczenie, obniżenie
- Zachowek w Warszawie – sprawa krok po kroku
- Dziedziczenie nieruchomości
- Zachowek – adwokat w Warszawie
Jak mogę pomóc?
Jako adwokat spadkowy w Warszawie prowadzę sprawy o zachowek po stronie spadkobierców i osób uprawnionych. Pomagam w szczególności w:
- weryfikacji wyliczenia zachowku,
- negocjowaniu ugód ratalnych i nadaniu im formy umożliwiającej egzekucję,
- wnioskach o rozłożenie zachowku na raty, odroczenie płatności lub obniżenie zachowku,
- reprezentacji w sądzie w sprawach o zachowek
Zapraszam do kontaktu. Przyjmuję klientów w kancelarii w Warszawie, a konsultacje są możliwe także online.
- Adres: Al. Jerozolimskie 29 lok. 6, 00-508 Warszawa (III piętro, winda)
- Telefon: 790 77 88 88 (w sprawach pilnych – całodobowo)
- E-mail: anna.szydlowska@adwokatura.pl
Nie masz środków na jednorazową spłatę zachowku? Zobacz: adwokat spadkowy w Warszawie – zakres pomocy albo zadzwoń: 790 77 88 88 (Pn–Pt 8:00–20:00, w sprawach pilnych całą dobę).
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Stan prawny na 24 października 2026 r.
adwokat Anna Szydłowska
tel. 790 77 88 88Sprawa spadkowa w Warszawie? Prowadzę sprawy o zachowek, dział spadku i stwierdzenie nabycia spadku. Pełny zakres pomocy: adwokat spadkowy w Warszawie · tel. 790 77 88 88.
