„Mój zegarek dostaje wnuk”, „siostrzenica ma otrzymać 30 000 zł”, „samochód dla sąsiada, który się mną opiekował” – takie postanowienia często pojawiają się w testamentach pisanych odręcznie. Prawnie są to zwykle zapisy zwykłe. Wyjaśniam, czym jest zapis zwykły, czym różni się od zapisu windykacyjnego, kiedy zapisobierca może żądać jego wykonania, w jakim terminie i co zrobić, gdy spadkobierca odmawia.
Czym jest zapis zwykły?
Spadkodawca może przez rozrządzenie testamentowe zobowiązać spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby (art. 968 § 1 Kodeksu cywilnego, k.c.). Osoba ta to zapisobierca.
Kluczowe jest słowo „zobowiązać”. Zapisobierca nie staje się właścicielem przedmiotu zapisu z chwilą śmierci spadkodawcy. Najpierw przedmiot wchodzi do spadku i nabywają go spadkobiercy, a zapisobierca ma wobec nich roszczenie o wykonanie zapisu – np. o zapłatę kwoty, wydanie rzeczy albo przeniesienie własności.
Zapisem może zostać obciążony także sam zapisobierca – wtedy mówi się o dalszym zapisie (art. 968 § 2 k.c.).
Zapis zwykły a zapis windykacyjny – różnice
- Forma: zapis zwykły można zamieścić w każdym testamencie, także własnoręcznym; zapis windykacyjny – tylko w testamencie notarialnym.
- Skutek: zapis zwykły daje roszczenie wobec spadkobiercy; zapis windykacyjny przenosi własność automatycznie z chwilą śmierci.
- Przedmiot: zapisem zwykłym można przekazać praktycznie każde świadczenie majątkowe – pieniądze, rzeczy oznaczone co do gatunku, rentę, prawo do korzystania z mieszkania; zapisem windykacyjnym – tylko przedmioty wymienione w ustawie.
- Długi: zapisobierca zwykły nie odpowiada wobec wierzycieli spadku; odpowiadają spadkobiercy, a ich obowiązek wykonania zapisu jest ograniczony do wartości stanu czynnego spadku (art. 1033 k.c.).
Kiedy można żądać wykonania zapisu?
Jeżeli spadkodawca nie postanowił inaczej, zapisobierca może żądać wykonania zapisu niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu (art. 970 k.c.). W praktyce warto najpierw wystąpić do spadkobierców z pisemnym wezwaniem, wskazując treść testamentu, przedmiot zapisu i termin wykonania.
Jeśli przedmiotem zapisu jest nieruchomość, do przeniesienia własności potrzebna jest umowa w formie aktu notarialnego między spadkobiercą a zapisobiercą. Gdy spadkobierca odmawia, zapisobierca może wnieść pozew o złożenie oświadczenia woli – prawomocny wyrok zastępuje wtedy umowę.
Termin przedawnienia
Roszczenie z zapisu zwykłego przedawnia się z upływem pięciu lat od dnia wymagalności (art. 981 k.c.). Nie warto czekać do ostatniej chwili – spadkobiercy mogą w tym czasie zbyć przedmiot zapisu albo roztrwonić majątek.
Kiedy zapis zwykły upada albo zostaje zmniejszony?
- Zapisobierca zmarł przed spadkodawcą – zapis co do zasady nie dochodzi do skutku, chyba że testament przewiduje zapisobiercę podstawionego.
- Zapisobierca odrzuca zapis – nikt nie musi przyjmować przysporzenia.
- Przedmiotu zapisu nie ma w spadku – jeśli zapis dotyczył konkretnej rzeczy, którą spadkodawca sprzedał za życia, roszczenie zwykle nie powstanie.
- Zachowek – spadkobierca obowiązany do zapłaty zachowku może żądać zmniejszenia zapisów zwykłych tak, by ciężar zachowku rozłożył się proporcjonalnie (art. 998 § 1 k.c.).
- Długi spadkowe – spadkobierca odpowiada z tytułu zapisów zwykłych tylko do wartości stanu czynnego spadku (art. 1033 k.c.).
- Niegodność – zapisobierca może zostać uznany za niegodnego tak samo jak spadkobierca.
Zapis zwykły a podatek
Nabycie tytułem zapisu zwykłego podlega podatkowi od spadków i darowizn. Najbliżsi (grupa zerowa) korzystają ze zwolnienia, jeżeli zgłoszą nabycie naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie sześciu miesięcy – przy zapisie zwykłym termin liczy się co do zasady od dnia wykonania zapisu. Więcej w artykule SD-Z2 – zgłoszenie spadku i darowizny.
Polecenie – czym różni się od zapisu?
Spadkodawca może też nałożyć na spadkobiercę lub zapisobiercę polecenie – obowiązek określonego działania lub zaniechania, bez czynienia kogokolwiek wierzycielem (art. 982 k.c.). Typowe przykłady to opieka nad psem, dbanie o grób czy przekazanie pamiątek do muzeum. Wykonania polecenia może żądać m.in. spadkobierca, wykonawca testamentu, a gdy polecenie ma na celu interes społeczny – także właściwy organ państwowy.
Jak sformułować zapis w testamencie?
- wskaż precyzyjnie zapisobiercę – imię, nazwisko, najlepiej PESEL lub datę urodzenia,
- opisz przedmiot tak, by nie budził wątpliwości – kwotę, numer rachunku, numer VIN, adres i numer księgi wieczystej,
- wskaż, kto ma wykonać zapis, jeśli spadkobierców jest kilku,
- rozważ zapisobiercę podstawionego,
- określ termin wykonania – np. „w ciągu trzech miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku”.
Najczęstsze pytania
Spadkobierca twierdzi, że testament „go nie obowiązuje”. Co robić?
Wyślij wezwanie do wykonania zapisu z odpisem testamentu. Jeżeli nie przyniesie skutku – pozostaje pozew o zapłatę, wydanie rzeczy albo złożenie oświadczenia woli.
Czy zapisobierca zwykły musi brać udział w sprawie spadkowej?
Nie jest spadkobiercą, ale może mieć interes w tym, by stwierdzenie nabycia spadku nastąpiło – bez niego trudniej ustalić, kto ma wykonać zapis.
Czy zapis zwykły wlicza się do zachowku?
Tak. Zapisy zwykłe nie zmniejszają spadku przy obliczaniu zachowku, a spadkobierca może żądać ich proporcjonalnego zmniejszenia, gdy sam musi zapłacić zachowek.
Zobacz też
- Zapis windykacyjny – jak przekazać mieszkanie w testamencie
- Dziedziczenie ruchomości – samochód, biżuteria, pieniądze
- Testament – jak napisać ważny testament
- Dziedziczenie w Warszawie – co załatwić po śmierci bliskiej osoby
Jak mogę pomóc?
Jako adwokat spadkowy w Warszawie reprezentuję zapisobierców i spadkobierców. Pomagam w szczególności w:
- ocenie, czy postanowienie testamentu jest zapisem zwykłym, windykacyjnym, poleceniem czy powołaniem do spadku,
- przygotowaniu wezwania do wykonania zapisu,
- pozwach o wykonanie zapisu, w tym o złożenie oświadczenia woli,
- obronie spadkobierców przed nadmiernymi roszczeniami – z uwzględnieniem długów i zachowku,
- przygotowaniu treści testamentu, by zapisy były jednoznaczne.
Zapraszam do kontaktu. Przyjmuję klientów w kancelarii w Warszawie, a konsultacje są możliwe także online.
- Adres: Al. Jerozolimskie 29 lok. 6, 00-508 Warszawa (III piętro, winda)
- Telefon: 790 77 88 88 (w sprawach pilnych – całodobowo)
- E-mail: anna.szydlowska@adwokatura.pl
Otrzymałeś zapis w testamencie? Zobacz: adwokat spadkowy w Warszawie – zakres pomocy albo zadzwoń: 790 77 88 88 (Pn–Pt 8:00–20:00, w sprawach pilnych całą dobę).
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Stan prawny na 24 października 2026 r.
adwokat Anna Szydłowska
tel. 790 77 88 88
