Niegodność dziedziczenia – kiedy sąd może wyłączyć spadkobiercę od spadku

Zdarza się, że spadek ma przypaść osobie, która przez lata krzywdziła spadkodawcę – nie płaciła alimentów, porzuciła go w chorobie, a nawet dopuściła się wobec niego przestępstwa. Prawo przewiduje na takie sytuacje niegodność dziedziczenia. Wyjaśniam, kiedy sąd może uznać spadkobiercę za niegodnego, kto i w jakim terminie może tego żądać oraz jakie są skutki takiego wyroku.

Czym jest niegodność dziedziczenia?

Niegodność dziedziczenia to sankcja za szczególnie naganne zachowanie spadkobiercy wobec spadkodawcy. Orzeka o niej sąd – na żądanie osoby, która ma w tym interes – już po śmierci spadkodawcy. Spadkobierca uznany za niegodnego zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 928 § 2 Kodeksu cywilnego, k.c.). Dotyczy to dziedziczenia zarówno z ustawy, jak i z testamentu.

Pięć przyczyn niegodności

Zgodnie z art. 928 § 1 k.c. spadkobierca może być uznany przez sąd za niegodnego, jeżeli:

1. dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy,
2. podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności,
3. umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu podrobionego lub przerobionego przez inną osobę,
4. uporczywie uchylał się od wykonywania wobec spadkodawcy obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową,
5. uporczywie uchylał się od wykonywania obowiązku pieczy nad spadkodawcą, w szczególności wynikającego z władzy rodzicielskiej, opieki, sprawowania funkcji rodzica zastępczego, małżeńskiego obowiązku wzajemnej pomocy albo obowiązku wzajemnego szacunku i wspierania się rodzica i dziecka.

Przyczyny z punktów 4 i 5 obowiązują od 15 listopada 2023 r. Zgodnie z przepisami przejściowymi dotyczą zdarzeń, które nastąpiły po tej dacie – nie można się na nie powołać, jeżeli spadkodawca zmarł przed 15 listopada 2023 r.

Ciężkie przestępstwo przeciwko spadkodawcy

Chodzi o umyślne przestępstwo o znacznym ciężarze, np. zabójstwo lub jego usiłowanie, ciężkie uszkodzenie ciała, znęcanie się albo poważne przestępstwo przeciwko mieniu spadkodawcy. Sąd cywilny sam ocenia, czy do przestępstwa doszło. Prawomocny wyrok skazujący jest dla niego wiążący (art. 11 Kodeksu postępowania cywilnego), ale nie zawsze jest konieczny.

Uchylanie się od alimentów i opieki

Nowe przyczyny dotyczą sytuacji, w których spadkobierca porzucił spadkodawcę – np. rodzic, który przez lata nie płacił zasądzonych alimentów na dziecko, a po jego śmierci miałby po nim dziedziczyć. Uchylanie się musi być uporczywe, czyli trwałe lub powtarzające się, a nie jednorazowe. Przy alimentach znaczenie ma też to, że obowiązek był określony co do wysokości – orzeczeniem, ugodą albo umową.

Kto i kiedy może żądać uznania za niegodnego

Uznania spadkobiercy za niegodnego może żądać każdy, kto ma w tym interes (art. 929 k.c.) – najczęściej osoby, które dziedziczyłyby zamiast niegodnego lub obok niego, np. rodzeństwo, dzieci czy dalsi krewni. Termin jest krótki:

• rok od dnia, w którym uprawniony dowiedział się o przyczynie niegodności,
• nie później jednak niż trzy lata od otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy.

Przebaczenie

Spadkobierca nie może być uznany za niegodnego, jeżeli spadkodawca mu przebaczył (art. 930 k.c.). Przebaczenie nie wymaga szczególnej formy – może wynikać z zachowania spadkodawcy, np. z pojednania.

Jak wygląda postępowanie

O niegodności orzeka sąd w procesie – na podstawie pozwu przeciwko spadkobiercy, którego dotyczy żądanie. Nie rozstrzyga o tym sąd w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku ani notariusz. Jeżeli stwierdzenie nabycia spadku już zapadło, prawomocny wyrok uznający spadkobiercę za niegodnego pozwala wystąpić o zmianę tego postanowienia.

Dowodami mogą być m.in. wyroki karne, dokumenty z postępowania alimentacyjnego i egzekucyjnego, dokumentacja medyczna, korespondencja oraz zeznania świadków.

Skutki uznania za niegodnego

• niegodny zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku – z ustawy i z testamentu,
• jego udział przypada innym spadkobiercom, a przy dziedziczeniu ustawowym w jego miejsce wchodzą jego zstępni,
• niegodny nie ma prawa do zachowku,
• przepisy o niegodności stosuje się odpowiednio do zapisobiercy (art. 972 k.c.).

Niegodność a wydziedziczenie

Te instytucje często się myli. Wydziedziczenie to decyzja samego spadkodawcy, zawarta w testamencie, która pozbawia uprawnionego zachowku (art. 1008 k.c.). Niegodność orzeka sąd po śmierci spadkodawcy i wyłącza spadkobiercę od dziedziczenia w ogóle. Jeżeli spadkodawca nie zdążył lub nie chciał sporządzić testamentu, niegodność bywa jedyną drogą, by osoba, która go skrzywdziła, nie odziedziczyła majątku.

Najczęstsze pytania

Czy rodzic, który nie płacił alimentów, odziedziczy po dziecku?

Może zostać uznany za niegodnego, jeżeli uporczywie uchylał się od obowiązku alimentacyjnego określonego wyrokiem, ugodą lub umową. Ta przyczyna dotyczy jednak zdarzeń po 15 listopada 2023 r., a pozew trzeba złożyć w terminie z art. 929 k.c.

Czy niegodność można stwierdzić bez wyroku karnego?

Tak. Sąd cywilny może sam ustalić, że doszło do przestępstwa. Jeżeli jednak zapadł prawomocny wyrok skazujący, wiąże on sąd cywilny.

Czy dzieci niegodnego dziedziczą?

Przy dziedziczeniu ustawowym – tak. W jego miejsce wchodzą jego zstępni, bo niegodny jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku.

Zobacz też

• wydziedziczenie – przesłanki, testament, zachowek
• rażąca niewdzięczność – jak odwołać darowiznę
• stwierdzenie nabycia spadku – sąd czy notariusz
• zachowek – komu się należy i jak go obliczyć

Jak mogę pomóc?

Prowadzę w Warszawie sprawy o uznanie spadkobiercy za niegodnego – po stronie osób, które żądają wyłączenia spadkobiercy, i po stronie pozwanych. Pomagam w szczególności w:

• ocenie, czy zachodzi przyczyna niegodności i czy nie upłynął termin,
• zebraniu dowodów i przygotowaniu pozwu,
• prowadzeniu sprawy w sądzie i jej skoordynowaniu ze stwierdzeniem nabycia spadku,
• obronie przed bezzasadnym zarzutem niegodności.

Zapraszam do kontaktu. Przyjmuję klientów w kancelarii w Warszawie, a konsultacje są możliwe także online.

• Adres: Al. Jerozolimskie 29 lok. 6, 00-508 Warszawa (III piętro, winda)
• Telefon: 790 77 88 88 (w sprawach pilnych – całodobowo)
• E-mail: anna.szydlowska@adwokatura.pl

Chcesz wyłączyć spadkobiercę od dziedziczenia? Zobacz: adwokat spadkowy w Warszawie – zakres pomocy albo zadzwoń: 790 77 88 88 (Pn–Pt 8:00–20:00, w sprawach pilnych całą dobę).

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Stan prawny na 10 października 2026 r.

adwokat Anna Szydłowska
tel. 790 77 88 88