Rażąca niewdzięczność – kiedy można odwołać darowiznę i żądać jej zwrotu

Darowizna jest co do zasady nieodwołalna – kto coś podarował, nie może tego po prostu odebrać. Kodeks cywilny przewiduje jednak wyjątek: darczyńca może odwołać darowiznę, nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności (art. 898 § 1 Kodeksu cywilnego, k.c.). W praktyce najczęściej chodzi o mieszkanie lub dom przekazane dziecku. Wyjaśniam, czym jest rażąca niewdzięczność, jak prawidłowo odwołać darowiznę i co dalej z jej przedmiotem.

Czym jest rażąca niewdzięczność?

Przepisy nie definiują tego pojęcia – wypracowało je orzecznictwo. Rażąca niewdzięczność to zawinione, świadome zachowanie obdarowanego skierowane przeciwko darczyńcy, które w świetle powszechnie przyjętych zasad moralnych zasługuje na wyraźne potępienie. Musi mieć znaczny ciężar – zwykła niewdzięczność, nieuprzejmość czy brak zainteresowania nie wystarczą.

Za rażącą niewdzięczność sądy uznawały m.in.:

• przemoc fizyczną lub psychiczną wobec darczyńcy, groźby, znieważanie i poniżanie,
• popełnienie na szkodę darczyńcy przestępstwa, np. kradzieży lub oszustwa,
• pozostawienie darczyńcy bez pomocy w chorobie lub niedołęstwie, gdy obdarowany mógł i powinien jej udzielić,
• uporczywe naruszanie obowiązków rodzinnych wobec darczyńcy,
• działania zmierzające do pozbawienia darczyńcy mieszkania lub środków do życia.

Zwykle nie wystarczają natomiast:

• pojedyncze kłótnie i nieporozumienia rodzinne,
• ochłodzenie relacji lub ograniczenie kontaktów, zwłaszcza gdy konflikt jest obustronny albo sprowokował go darczyńca,
• odmowa spełnienia oczekiwań, do których obdarowany nie był zobowiązany.

Każdą sprawę sąd ocenia indywidualnie, biorąc pod uwagę całokształt relacji stron.

Termin – tylko rok

Darowizny nie można odwołać po upływie roku od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego (art. 899 § 3 k.c.). Tego terminu nie da się przywrócić. Przy zachowaniach rozciągniętych w czasie sądy zwykle liczą go od ostatniego zdarzenia. Nie warto zwlekać – im dłużej darczyńca toleruje zachowanie obdarowanego, tym trudniej wykazać, że uznał je za rażące.

Przebaczenie wyklucza odwołanie

Darowizny nie można odwołać z powodu niewdzięczności, jeżeli darczyńca przebaczył obdarowanemu (art. 899 § 1 k.c.). Przebaczenie nie wymaga szczególnej formy – może wynikać z zachowania, np. z pojednania i powrotu do normalnych relacji.

Kto może odwołać darowiznę

Odwołać darowiznę może darczyńca. Jego spadkobiercy mogą to zrobić tylko wtedy, gdy darczyńca w chwili śmierci był uprawniony do odwołania albo gdy obdarowany umyślnie pozbawił darczyńcę życia lub umyślnie wywołał rozstrój zdrowia, którego skutkiem była śmierć darczyńcy (art. 899 § 2 k.c.).

Jak odwołać darowiznę – krok po kroku

1. Oświadczenie na piśmie. Odwołanie następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie (art. 900 k.c.). Powinno wskazywać darowiznę i konkretne zachowania, które darczyńca uznaje za rażącą niewdzięczność. Najlepiej wysłać je listem poleconym za potwierdzeniem odbioru i zachować kopię.
2. Żądanie zwrotu. Skutkiem odwołania jest obowiązek zwrotu przedmiotu darowizny. Przy nieruchomości samo odwołanie nie przenosi własności z powrotem – potrzebna jest umowa w formie aktu notarialnego.
3. Pozew. Jeżeli obdarowany nie chce oddać przedmiotu darowizny, darczyńca może wnieść pozew o zobowiązanie obdarowanego do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności (przy nieruchomości) albo o zapłatę (przy pieniądzach). Prawomocny wyrok zastępuje oświadczenie obdarowanego.
4. Zabezpieczenie. Przy nieruchomości warto rozważyć wniosek o zabezpieczenie roszczenia, np. przez wpis ostrzeżenia w księdze wieczystej, aby obdarowany nie sprzedał jej w trakcie sprawy.

Co dokładnie trzeba zwrócić

Zwrot następuje według przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 898 § 2 k.c.). Od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie obdarowany odpowiada jak ten, kto powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu – nie uwolni się od niego, twierdząc, że później zużył lub zbył otrzymane korzyści. Jeżeli zwrot w naturze nie jest możliwy, np. obdarowany sprzedał mieszkanie, darczyńca może żądać zwrotu jego wartości.

Kiedy darowizny nie można odwołać

• gdy darczyńca przebaczył obdarowanemu,
• po upływie roku od dowiedzenia się o niewdzięczności,
• gdy darowizna czyni zadość obowiązkowi wynikającemu z zasad współżycia społecznego (art. 902 k.c.).

Darowizna a umowa dożywocia

Przeniesienie własności mieszkania w zamian za dożywotnią opiekę to zwykle nie darowizna, lecz umowa dożywocia. Przepisy o odwołaniu darowizny jej nie dotyczą. W razie konfliktu można jednak żądać zamiany dożywocia na rentę, a w wyjątkowych wypadkach – rozwiązania umowy przez sąd.

Gdy darczyńca popadnie w niedostatek

Niezależnie od niewdzięczności, jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek – w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia – dostarczać mu środków do utrzymania (art. 897 k.c.).

Najczęstsze pytania

Czy można odwołać darowiznę mieszkania dla dziecka?

Tak, jeżeli dziecko dopuściło się wobec rodzica rażącej niewdzięczności, a od dowiedzenia się o niej nie minął rok. Do odwołania wystarczy forma pisemna, ale powrót własności wymaga aktu notarialnego albo wyroku sądu.

Czy brak kontaktu to rażąca niewdzięczność?

Sam brak kontaktu zwykle nie wystarczy, zwłaszcza gdy relacje zerwały się z winy obu stron. Inaczej może być, gdy obdarowany porzuca darczyńcę w chorobie lub potrzebie.

Czy obdarowany może się bronić?

Tak. Może wykazywać, że jego zachowanie nie było rażące, że konflikt był obustronny, że darczyńca mu przebaczył albo że minął roczny termin na odwołanie.

Zobacz też

• zaliczenie darowizn na poczet spadku i zachowku
• niegodność dziedziczenia – przesłanki i skutki
• wydziedziczenie – przesłanki, testament, zachowek

Jak mogę pomóc?

Prowadzę w Warszawie sprawy o odwołanie darowizny i zwrot jej przedmiotu – po stronie darczyńców i obdarowanych. Pomagam w szczególności w:

• ocenie, czy zachowanie obdarowanego może zostać uznane za rażącą niewdzięczność,
• przygotowaniu pisemnego oświadczenia o odwołaniu darowizny,
• wniesieniu pozwu o zwrot przedmiotu darowizny i zabezpieczeniu roszczenia,
• obronie przed bezzasadnym odwołaniem darowizny.

Zapraszam do kontaktu. Przyjmuję klientów w kancelarii w Warszawie, a konsultacje są możliwe także online.

• Adres: Al. Jerozolimskie 29 lok. 6, 00-508 Warszawa (III piętro, winda)
• Telefon: 790 77 88 88 (w sprawach pilnych – całodobowo)
• E-mail: anna.szydlowska@adwokatura.pl

Chcesz odwołać darowiznę? Zobacz: sprawy cywilne – zakres pomocy albo zadzwoń: 790 77 88 88 (Pn–Pt 8:00–20:00, w sprawach pilnych całą dobę).

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Stan prawny na 10 października 2026 r.

adwokat Anna Szydłowska
tel. 790 77 88 88