Testament ustny – kiedy jest ważny, kto może być świadkiem i jakie obowiązują terminy

Testament ustny to forma testamentu, przy której spadkodawca w chwili rozrządzania majątkiem nie musi niczego pisać ani podpisywać. Właśnie dlatego sądy oceniają go bardzo rygorystycznie, a w sprawach spadkowych często staje się on przedmiotem sporu – między rodziną a osobą, którą zmarły wskazał w ostatnich chwilach życia. Wyjaśniam, kiedy testament ustny jest ważny, kto może być świadkiem, jak utrwalić jego treść i jakich terminów trzeba pilnować.

Czym jest testament ustny?

Testament ustny należy do testamentów szczególnych – obok testamentu podróżnego i wojskowego. Kodeks cywilny dopuszcza go tylko w wyjątkowych sytuacjach (art. 952 Kodeksu cywilnego, k.c.). Spadkodawca oświadcza swoją ostatnią wolę ustnie, w obecności świadków, a jego treść utrwala się później – na piśmie albo przez zeznania świadków przed sądem.

Kiedy można sporządzić testament ustny?

Przepis przewiduje dwie sytuacje – wystarczy, że zachodzi jedna z nich:

• istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy, albo
• wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że obawa rychłej śmierci musi mieć oparcie w obiektywnych okolicznościach – najczęściej w stanie zdrowia spadkodawcy, np. w ciężkiej chorobie, nagłym pogorszeniu stanu zdrowia czy obrażeniach po wypadku. Samo subiektywne przekonanie spadkodawcy, podeszły wiek albo ogólny niepokój o przyszłość zwykle nie wystarczą. Sąd ocenia sytuację z chwili składania oświadczenia – to, że spadkodawca żył później jeszcze jakiś czas, samo w sobie nie przesądza o nieważności testamentu.

Trzech świadków – kto może, a kto nie może nim być

Spadkodawca musi oświadczyć swoją wolę przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków. Świadkowie powinni być obecni w tym samym czasie i miejscu, słyszeć i rozumieć oświadczenie spadkodawcy oraz mieć świadomość, że uczestniczą w sporządzeniu testamentu. Nie spełnia tego wymogu rozmowa telefoniczna ani sytuacja, w której spadkodawca mówi do jednej osoby, a ta przekazuje jego słowa pozostałym.

Świadkiem nie może być m.in. (art. 956 k.c.):

• osoba niemająca pełnej zdolności do czynności prawnych,
• osoba, która nie może czytać i pisać,
• osoba niewładająca językiem, w którym spadkodawca składa oświadczenie,
• osoba skazana prawomocnym wyrokiem za fałszywe zeznania.

Świadkiem nie może być też osoba, dla której w testamencie przewidziano jakąkolwiek korzyść, ani jej małżonek, krewni lub powinowaci pierwszego i drugiego stopnia oraz osoby pozostające z nią w stosunku przysposobienia (art. 957 k.c.). Naruszenie tego zakazu powoduje co do zasady nieważność postanowień, które przysparzają korzyści tym osobom. W praktyce oznacza to, że najbliżsi, którzy mają dziedziczyć, nie powinni być świadkami testamentu ustnego.

Jak utrwalić treść testamentu ustnego?

Kodeks przewiduje dwa sposoby.

1. Spisanie oświadczenia w ciągu roku (art. 952 § 2 k.c.). Jeden ze świadków albo osoba trzecia spisuje oświadczenie spadkodawcy przed upływem roku od jego złożenia. Pismo musi wskazywać miejsce i datę złożenia oświadczenia oraz miejsce i datę sporządzenia pisma. Podpisują je spadkodawca i dwaj świadkowie albo wszyscy świadkowie.

2. Zeznania świadków przed sądem (art. 952 § 3 k.c.). Jeżeli treść testamentu nie została spisana w opisany sposób, można ją stwierdzić w ciągu sześciu miesięcy od dnia otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy, przez zgodne zeznania świadków złożone przed sądem. Sąd może poprzestać na zgodnych zeznaniach dwóch świadków, jeżeli przesłuchanie trzeciego jest niemożliwe albo napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody.

Zalecam spisanie oświadczenia możliwie szybko – najlepiej jeszcze tego samego dnia – i podpisanie pisma przez wszystkich świadków. Pamięć zawodzi, a rozbieżności w zeznaniach świadków należą do najczęstszych powodów, dla których sądy nie uznają testamentu ustnego.

Kiedy testament ustny traci moc?

Testament ustny jest rozwiązaniem na sytuację wyjątkową. Traci moc z upływem sześciu miesięcy od ustania okoliczności, które uzasadniały niezachowanie zwykłej formy testamentu – np. od powrotu spadkodawcy do zdrowia – chyba że spadkodawca zmarł przed upływem tego terminu. Bieg terminu ulega zawieszeniu, dopóki spadkodawca nie ma możliwości sporządzenia testamentu zwykłego (art. 955 k.c.).

Jeżeli spadkodawca wyzdrowiał, powinien jak najszybciej sporządzić testament własnoręczny albo notarialny.

Najczęstsze powody, dla których sąd nie uznaje testamentu ustnego

• brak obiektywnie uzasadnionej obawy rychłej śmierci,
• świadkowie nie byli obecni jednocześnie albo nie słyszeli całego oświadczenia,
• świadkami były osoby, które otrzymują korzyść z testamentu, albo ich bliscy,
• spadkodawca nie był w stanie świadomie i swobodnie wyrazić woli – np. z powodu choroby lub działania leków; testament jest wtedy nieważny (art. 945 k.c.),
• wypowiedź spadkodawcy była ogólnikowa i nie dawała się odczytać jako rozrządzenie majątkiem na wypadek śmierci,
• zeznania świadków są niespójne albo minął termin na stwierdzenie treści testamentu.

Testament ustny w szpitalu – co zrobić w praktyce?

Najczęściej o testamencie ustnym myśli się w szpitalu albo w hospicjum. Zanim zdecydujesz się na tę formę, sprawdź, czy możliwy jest testament zwykły:

• testament notarialny – notariusz może przyjechać do szpitala lub do domu chorego,
• testament własnoręczny – napisany w całości pismem ręcznym, podpisany i opatrzony datą (art. 949 k.c.),
• testament allograficzny – ustne oświadczenie ostatniej woli złożone wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego w obecności dwóch świadków (art. 951 k.c.).

Jeżeli żadna z tych form nie jest możliwa, a stan chorego jest poważny, testament ustny bywa jedynym rozwiązaniem. Wtedy szczególnie ważne są właściwy dobór świadków i niezwłoczne spisanie oświadczenia.

Testament ustny a spór o spadek

Ważny testament ustny wywołuje takie same skutki jak każdy inny testament. Jego ważność sąd bada w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku. Osoby pominięte mogą kwestionować testament, a najbliżsi uprawnieni – zstępni, małżonek i rodzice spadkodawcy – mogą dochodzić zachowku od spadkobierców testamentowych.

W takich sprawach liczy się czas i rzetelne przygotowanie dowodów: zeznań świadków, dokumentacji medycznej, notatek i korespondencji. Jeżeli testament ustny dotyczy osoby z Twojej rodziny, warto porozmawiać z adwokatem jeszcze przed upływem sześciu miesięcy od śmierci spadkodawcy.

Najczęstsze pytania

Czy testament ustny można nagrać telefonem?

Nagranie nie jest odrębną formą testamentu. Może być pomocnym dowodem, ale o ważności testamentu ustnego decyduje spełnienie warunków z art. 952 k.c., w tym jednoczesna obecność co najmniej trzech świadków.

Czy członek rodziny może być świadkiem testamentu ustnego?

Może – jeżeli nie otrzymuje z testamentu żadnej korzyści i nie jest małżonkiem, krewnym ani powinowatym pierwszego lub drugiego stopnia osoby, która taką korzyść otrzymuje.

Ile jest czasu na stwierdzenie testamentu ustnego w sądzie?

Jeżeli treść testamentu nie została spisana, można ją stwierdzić zeznaniami świadków w ciągu sześciu miesięcy od śmierci spadkodawcy. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku warto złożyć jak najszybciej.

Czy testament ustny może odwołać wcześniejszy testament notarialny?

Tak. Późniejszy testament odwołuje wcześniejszy w zakresie, w jakim nie da się ich pogodzić (art. 947 k.c.). Warunkiem jest jednak skuteczne sporządzenie testamentu ustnego.

Zobacz też

• przyjąć czy odrzucić spadek – jak podjąć decyzję
• jak odrzucić spadek krok po kroku
• dziedziczenie przez małoletnich – co powinni wiedzieć rodzice
• odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka
• spis inwentarza i wykaz inwentarza

Jak mogę pomóc?

Prowadzę sprawy spadkowe w Warszawie, w tym sprawy, w których spór dotyczy ważności testamentu. Pomagam w szczególności w:

• ocenie, czy testament ustny został sporządzony skutecznie,
• przygotowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku i przesłuchaniu świadków,
• kwestionowaniu testamentu w imieniu osób pominiętych,
• sprawach o zachowek.

Zapraszam do kontaktu. Przyjmuję klientów w kancelarii w Warszawie, a konsultacje są możliwe także online.

• Adres: Al. Jerozolimskie 29 lok. 6, 00-508 Warszawa (III piętro, winda)
• Telefon: 790 77 88 88 (w sprawach pilnych – całodobowo)
• E-mail: anna.szydlowska@adwokatura.pl

Potrzebujesz pomocy w sprawie testamentu? Zobacz: adwokat spadkowy w Warszawie – zakres pomocy albo zadzwoń: 790 77 88 88 (Pn–Pt 8:00–20:00, w sprawach pilnych całą dobę).

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Stan prawny na 9 października 2026 r.

adwokat Anna Szydłowska
tel. 790 77 88 88