Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka – kiedy bez zgody sądu, a kiedy z nią

Gdy spadek jest zadłużony, rodzina zwykle odrzuca go „łańcuchem” – najpierw najbliżsi zmarłego, potem ich dzieci. Jeżeli wśród kolejnych spadkobierców jest małoletnie dziecko, spadek odrzucają w jego imieniu rodzice. Od 15 listopada 2023 r. w najczęstszej sytuacji nie potrzebują do tego zgody sądu. Wyjaśniam, kiedy wystarczy wizyta u notariusza, kiedy trzeba wystąpić do sądu i jak nie przegapić terminu.

Dlaczego trzeba odrzucić spadek także za dziecko?

Kto odrzuca spadek, jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 1020 Kodeksu cywilnego, k.c.). Jego udział przechodzi wtedy na jego zstępnych – w tym na małoletnie dzieci. Jeżeli w ich imieniu nikt nie złoży oświadczenia w terminie, dzieci przyjmą spadek z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 k.c.). Odpowiadają wtedy za długi do wartości odziedziczonego majątku, a rodzice muszą zajmować się wykazem inwentarza i rozliczeniami z wierzycielami. Przy wyraźnie zadłużonym spadku zwykle lepiej tego uniknąć.

Kto odrzuca spadek w imieniu dziecka?

Oświadczenie składają rodzice jako przedstawiciele ustawowi dziecka. Odrzucenie spadku przekracza zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka, dlatego co do zasady wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego (art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, k.r.o.). Jeżeli toczy się już sprawa o stwierdzenie nabycia spadku, zezwolenie wydaje sąd spadku (art. 640¹ Kodeksu postępowania cywilnego, k.p.c.).

Kiedy zgoda sądu nie jest potrzebna?

Od 15 listopada 2023 r. zezwolenie sądu nie jest wymagane, jeżeli łącznie (art. 101 § 4 k.r.o.):

• dziecko zostało powołane do dziedziczenia wskutek uprzedniego odrzucenia spadku przez rodzica,
• rodzic, któremu w tym zakresie przysługuje władza rodzicielska, odrzuca spadek w imieniu dziecka za zgodą drugiego rodzica, któremu również przysługuje władza rodzicielska, albo rodzice działają wspólnie,
• spadek odrzucają także inni zstępni rodziców dziecka – np. jego pełnoletnie rodzeństwo.

Przykład: zmarła babcia, która miała długi. Jej syn odrzuca spadek u notariusza. Spadkobiercami stają się jego dzieci – pełnoletni syn i ośmioletnia córka. Pełnoletni syn odrzuca spadek we własnym imieniu, a rodzice – wspólnie – w imieniu córki. Zgoda sądu nie jest potrzebna.

Jakie oświadczenia składa rodzic?

Rodzic, który odrzuca spadek w imieniu dziecka bez zezwolenia sądu, oświadcza o (art. 641 § 3¹ k.p.c.):

1. przysługiwaniu mu władzy rodzicielskiej i jej zakresie,
2. zgodzie drugiego rodzica – chyba że rodzice składają oświadczenie wspólnie,
3. uprzednim odrzuceniu spadku przez któregokolwiek z rodziców,
4. odrzuceniu spadku przez innych zstępnych rodziców dziecka.

Te oświadczenia składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia (art. 641 § 3² k.p.c.). Jeżeli oświadczenie jest składane na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym – np. przed konsulem – musi zawierać klauzulę: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia” (art. 641 § 3⁴ k.p.c.). Jedno oświadczenie może dotyczyć kilkorga dzieci (art. 641 § 3⁵ k.p.c.).

W praktyce rodzice najczęściej odrzucają spadek we własnym imieniu i w imieniu dzieci podczas jednej wizyty u notariusza. Oświadczenie można złożyć także w sądzie rejonowym – szczegóły opisuję w artykule jak odrzucić spadek krok po kroku.

Kiedy zgoda sądu nadal jest potrzebna?

• gdy dziecko dziedziczy bezpośrednio – np. po zmarłym rodzicu albo z testamentu – a nie wskutek odrzucenia spadku przez rodzica,
• gdy rodzice nie są zgodni co do odrzucenia spadku,
• gdy któryś z innych zstępnych rodziców – np. pełnoletnie rodzeństwo dziecka – spadku nie odrzuca,
• gdy dziecko ma opiekuna prawnego zamiast rodziców (art. 156 k.r.o.).

Wniosek do sądu o zezwolenie – krok po kroku

1. Właściwy sąd. Wniosek składa się do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka. Jeżeli toczy się już sprawa o stwierdzenie nabycia spadku, zezwolenie wydaje sąd spadku.
2. Treść wniosku. Wskaż dane dziecka i rodziców, spadkodawcę oraz żądanie – zezwolenie na odrzucenie spadku w imieniu dziecka. W uzasadnieniu wyjaśnij, dlaczego odrzucenie leży w interesie dziecka, np. dlatego, że długi przewyższają wartość majątku.
3. Załączniki. Zwykle są to: odpis aktu urodzenia dziecka, odpis aktu zgonu spadkodawcy, dokument potwierdzający odrzucenie spadku przez rodzica oraz dowody zadłużenia – np. wezwania do zapłaty, pisma od komornika, informacje z banków.
4. Opłata. Od wniosku pobiera się opłatę stałą 100 zł. Osoba, która nie jest w stanie jej ponieść, może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
5. Oświadczenie po uzyskaniu zgody. Zezwolenie sądu nie odrzuca spadku. Po jego uprawomocnieniu trzeba jeszcze złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka przed notariuszem albo w sądzie.

Jak liczyć termin?

Na złożenie oświadczenia jest sześć miesięcy od dnia, w którym przedstawiciel ustawowy dziecka dowiedział się o jego powołaniu do spadku (art. 1015 § 1 k.c.). Gdy dziecko dziedziczy wskutek odrzucenia spadku przez rodzica, rodzic wie o tym zazwyczaj już w chwili składania własnego oświadczenia – wtedy termin dla dziecka zaczyna biec praktycznie od razu.

Jeżeli potrzebne jest zezwolenie sądu, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas postępowania w tej sprawie (art. 1015 § 1² k.c.). Po jego zakończeniu termin biegnie dalej, dlatego oświadczenie warto złożyć niezwłocznie po uprawomocnieniu się postanowienia.

Najczęstsze błędy

• odrzucenie spadku tylko przez rodziców – bez złożenia oświadczenia w imieniu dzieci,
• pominięcie pełnoletniego rodzeństwa – jeżeli nie odrzuci spadku, rodzice muszą uzyskać zgodę sądu,
• działanie przez jednego rodzica bez zgody drugiego, gdy oboje mają władzę rodzicielską,
• czekanie z wnioskiem do sądu do ostatnich dni terminu,
• przekonanie, że postanowienie sądu o zezwoleniu samo w sobie oznacza odrzucenie spadku.

Najczęstsze pytania

Czy rodzice po rozwodzie muszą działać razem?

Jeżeli oboje mają władzę rodzicielską, potrzebna jest zgoda drugiego rodzica albo wspólne działanie. Gdy nie mogą się porozumieć, o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka rozstrzyga sąd.

Czy można odrzucić spadek w imieniu dziecka, mieszkając za granicą?

Tak. Oświadczenie można złożyć przed polskim konsulem. Złożone na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym musi zawierać klauzulę o świadomości odpowiedzialności karnej.

Ile kosztuje odrzucenie spadku w imieniu dziecka?

Jeżeli zgoda sądu jest potrzebna – 100 zł opłaty od wniosku o zezwolenie. Do tego dochodzi koszt samego oświadczenia: 100 zł opłaty sądowej albo taksa notarialna.

Co, jeśli nie zdążyłem odrzucić spadku w imieniu dziecka?

Dziecko przyjmuje wtedy spadek z dobrodziejstwem inwentarza i odpowiada za długi do wartości spadku. W niektórych sytuacjach można uchylić się od skutków niezłożenia oświadczenia w terminie (art. 1019 k.c.) – wymaga to jednak analizy konkretnej sprawy i zatwierdzenia przez sąd.

Zobacz też

• dziedziczenie przez małoletnich – co powinni wiedzieć rodzice
• jak odrzucić spadek krok po kroku
• przyjąć czy odrzucić spadek – jak podjąć decyzję
• spis inwentarza i wykaz inwentarza
• testament ustny – kiedy jest ważny

Jak mogę pomóc?

Prowadzę sprawy spadkowe w Warszawie i pomagam rodzicom odrzucić zadłużony spadek w imieniu dzieci:

• sprawdzam, czy w danej sytuacji potrzebna jest zgoda sądu,
• ustalam kolejność oświadczeń całej rodziny i pilnuję terminów,
• przygotowuję wniosek do sądu opiekuńczego i reprezentuję rodziców w postępowaniu,
• przygotowuję dokumenty do notariusza albo wniosek do sądu o odebranie oświadczenia.

Zapraszam do kontaktu. Przyjmuję klientów w kancelarii w Warszawie, a konsultacje są możliwe także online.

• Adres: Al. Jerozolimskie 29 lok. 6, 00-508 Warszawa (III piętro, winda)
• Telefon: 790 77 88 88 (w sprawach pilnych – całodobowo)
• E-mail: anna.szydlowska@adwokatura.pl

Musisz odrzucić spadek w imieniu dziecka? Zobacz: adwokat spadkowy w Warszawie – zakres pomocy albo zadzwoń: 790 77 88 88 (Pn–Pt 8:00–20:00, w sprawach pilnych całą dobę).

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Stan prawny na 9 października 2026 r.

adwokat Anna Szydłowska
tel. 790 77 88 88