Dziedziczenie przez małoletnich – co powinni wiedzieć rodzice

Dziecko może odziedziczyć zarówno majątek, jak i długi – po rodzicu, po dziadkach, a czasem po dalszej rodzinie. Małoletni nie składa jednak oświadczeń samodzielnie: w jego imieniu działają rodzice, a w ważniejszych sprawach – pod kontrolą sądu opiekuńczego. Wyjaśniam, jak wygląda dziedziczenie przez małoletnich, za jakie długi dziecko odpowiada i jakie obowiązki mają wtedy rodzice.

Kiedy dziecko staje się spadkobiercą?

Najczęściej w trzech sytuacjach:

• z ustawy – np. po rodzicu albo po dziadku, gdy rodzic dziecka już nie żyje i dziecko dziedziczy w jego miejsce,
• wskutek odrzucenia spadku przez rodzica – odrzucający jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku, więc jego udział przechodzi na dzieci (art. 1020 Kodeksu cywilnego, k.c.),
• z testamentu – gdy spadkodawca powołał dziecko do spadku.

Spadkobiercą może być również dziecko poczęte w chwili śmierci spadkodawcy, jeżeli urodzi się żywe (art. 927 § 2 k.c.).

Za jakie długi odpowiada dziecko?

Jeżeli w terminie nie zostanie złożone żadne oświadczenie, dziecko przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 k.c.). Odpowiada wtedy za długi spadkowe tylko do wartości odziedziczonego majątku – nie z własnych oszczędności czy przyszłych dochodów.

To ograniczenie nie rozwiązuje jednak wszystkich problemów. Wierzyciele mogą dochodzić zapłaty z majątku spadkowego, a rodzice muszą zadbać o ustalenie składu spadku – w wykazie inwentarza albo w spisie inwentarza (zob. spis inwentarza i wykaz inwentarza) – i o rozliczenia z wierzycielami. Dlatego przy wyraźnie zadłużonym spadku zwykle rozważa się odrzucenie spadku także w imieniu dziecka.

Kto decyduje w imieniu dziecka?

Oświadczenia w imieniu małoletniego składają rodzice jako jego przedstawiciele ustawowi. Bieżące sprawy majątkowe dziecka mogą załatwiać sami, ale na czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu jego majątkiem potrzebują zezwolenia sądu opiekuńczego (art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, k.r.o.). Dotyczy to m.in. odrzucenia spadku i przyjęcia spadku wprost, czyli bez ograniczenia odpowiedzialności za długi. Jeżeli dziecko ma opiekuna prawnego, również on we wszystkich ważniejszych sprawach potrzebuje zezwolenia sądu (art. 156 k.r.o.).

Odrzucenie spadku w imieniu dziecka – w skrócie

Od 15 listopada 2023 r. rodzice nie potrzebują zgody sądu, jeżeli dziecko zostało powołane do spadku tylko dlatego, że wcześniej odrzucił go rodzic, rodzice działają zgodnie, a spadek odrzucają też inni zstępni rodziców, np. pełnoletnie rodzeństwo dziecka (art. 101 § 4 k.r.o.). W pozostałych przypadkach zezwolenie sądu jest nadal wymagane, a na czas postępowania bieg sześciomiesięcznego terminu ulega zawieszeniu (art. 1015 § 1² k.c.).

Procedurę – z dokumentami, kosztami i najczęstszymi błędami – opisuję szczegółowo w artykule odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka.

Majątek odziedziczony przez dziecko

Jeżeli dziecko dziedziczy majątek – np. udział w mieszkaniu, pieniądze na rachunku czy samochód – zarządzają nim rodzice, z należytą starannością (art. 101 § 1 k.r.o.). Na czynności przekraczające zwykły zarząd potrzebne jest zezwolenie sądu opiekuńczego. Chodzi m.in. o:

• sprzedaż albo obciążenie udziału dziecka w nieruchomości,
• dział spadku i zniesienie współwłasności,
• zawarcie ugody dotyczącej praw dziecka do spadku,
• wypłatę większych kwot z rachunku dziecka na cele niezwiązane z jego potrzebami.

Czynność dokonana bez wymaganego zezwolenia może okazać się nieważna, dlatego w razie wątpliwości warto wystąpić do sądu albo skonsultować sprawę z adwokatem.

Gdy interesy rodzica i dziecka są sprzeczne

Rodzic nie może reprezentować dziecka m.in. przy czynnościach prawnych między dzieckiem a sobą lub swoim małżonkiem ani w postępowaniach, w których ich interesy są sprzeczne (art. 98 k.r.o.). Wtedy sąd opiekuńczy ustanawia dla dziecka kuratora (art. 99 k.r.o.). Typowym przykładem jest dział spadku, w którym uczestniczą jednocześnie rodzic i dziecko – np. po śmierci drugiego rodzica.

Zachowek dla małoletniego dziecka

Jeżeli spadkodawca pominął w testamencie swoje małoletnie dziecko, przysługuje mu zachowek w wysokości dwóch trzecich wartości udziału spadkowego, który przypadłby mu przy dziedziczeniu ustawowym. Pełnoletnim zstępnym przysługuje co do zasady połowa tej wartości (art. 991 § 1 k.c.). Roszczenia o zachowek w imieniu dziecka dochodzą rodzice, a przy sprzeczności interesów – kurator.

Najczęstsze pytania

Czy dziecko może odziedziczyć długi po dziadkach?

Tak – jeżeli rodzic dziecka nie żyje albo odrzucił spadek. Odpowiedzialność dziecka jest jednak ograniczona do wartości spadku, a przy zadłużonym spadku rodzice mogą odrzucić go w imieniu dziecka.

Czy rodzice mogą sprzedać mieszkanie odziedziczone przez dziecko?

Tylko za zezwoleniem sądu opiekuńczego. Sąd sprawdza, czy sprzedaż leży w interesie dziecka, i zwykle pyta, na co zostaną przeznaczone uzyskane pieniądze.

Czy dziecko, które się jeszcze nie urodziło, może dziedziczyć?

Tak. Dziecko poczęte w chwili śmierci spadkodawcy może być spadkobiercą, jeżeli urodzi się żywe (art. 927 § 2 k.c.).

Ile wynosi zachowek dla małoletniego dziecka?

Dwie trzecie wartości udziału, który przypadłby dziecku przy dziedziczeniu ustawowym (art. 991 § 1 k.c.).

Zobacz też

• odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka – krok po kroku
• przyjąć czy odrzucić spadek – jak podjąć decyzję
• jak odrzucić spadek krok po kroku
• spis inwentarza i wykaz inwentarza
• testament ustny – kiedy jest ważny

Jak mogę pomóc?

Prowadzę sprawy spadkowe w Warszawie, także z udziałem dzieci. Rodzicom pomagam w szczególności:

• ocenić, czy spadek jest zadłużony, i zaplanować działania całej rodziny,
• przygotować wnioski do sądu opiekuńczego – o zezwolenie na odrzucenie spadku, sprzedaż majątku dziecka albo dział spadku,
• reprezentować dziecko w sprawach o zachowek i dział spadku,
• uporządkować sprawy majątku odziedziczonego przez dziecko.

Zapraszam do kontaktu. Przyjmuję klientów w kancelarii w Warszawie, a konsultacje są możliwe także online.

• Adres: Al. Jerozolimskie 29 lok. 6, 00-508 Warszawa (III piętro, winda)
• Telefon: 790 77 88 88 (w sprawach pilnych – całodobowo)
• E-mail: anna.szydlowska@adwokatura.pl

Dziecko dziedziczy po bliskiej osobie? Zobacz: adwokat spadkowy w Warszawie – zakres pomocy albo zadzwoń: 790 77 88 88 (Pn–Pt 8:00–20:00, w sprawach pilnych całą dobę).

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Stan prawny na 9 października 2026 r.

adwokat Anna Szydłowska
tel. 790 77 88 88