Przyjąć czy odrzucić spadek? Co zrobić, gdy nie wiesz, co wybrać

Śmierć bliskiej osoby rzadko idzie w parze z pełną wiedzą o jej finansach. Często nie wiadomo, czy zmarły miał kredyty, długi u znajomych albo zaległości w ZUS czy w urzędzie skarbowym. Tymczasem na decyzję o przyjęciu lub odrzuceniu spadku prawo daje tylko sześć miesięcy. Wyjaśniam, jakie masz możliwości, jak w tym czasie sprawdzić stan spadku i co zrobić, gdy pewności nadal brak.

Trzy możliwości spadkobiercy

Każdy spadkobierca może:

• przyjąć spadek wprost (przyjęcie proste) – odpowiada wtedy za długi spadkowe bez ograniczenia, także własnym majątkiem,
• przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza – odpowiada za długi tylko do wartości stanu czynnego spadku, czyli odziedziczonego majątku, ustalonej w wykazie inwentarza albo w spisie inwentarza (art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego, k.c.),
• odrzucić spadek – jest wtedy traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 1020 k.c.), więc nie dziedziczy ani majątku, ani długów.

Oświadczenie dotyczy całego spadku – nie można przyjąć np. mieszkania i jednocześnie odrzucić długów. Oświadczenia nie można złożyć pod warunkiem ani z zastrzeżeniem terminu i nie można go odwołać (art. 1018 k.c.).

Ile masz czasu na decyzję?

Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku możesz złożyć w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swojego powołania do spadku (art. 1015 § 1 k.c.). Przy dziedziczeniu ustawowym jest to zwykle dzień, w którym dowiedziałeś się o śmierci spadkodawcy i o tym, że należysz do kręgu jego spadkobierców. Przy dziedziczeniu z testamentu – dzień, w którym dowiedziałeś się o testamencie.

Jeżeli w tym terminie nie złożysz oświadczenia, z mocy prawa przyjmujesz spadek z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 k.c.). Od 15 listopada 2023 r. do zachowania terminu wystarczy złożyć przed jego upływem wniosek do sądu o odebranie oświadczenia (art. 1015 § 1¹ k.c.).

Jak sprawdzić, czy zmarły miał długi?

Zanim podejmiesz decyzję, zbierz jak najwięcej informacji:

• przejrzyj korespondencję zmarłego – wezwania do zapłaty, umowy kredytowe, pisma z banków, sądów i od komornika,
• sprawdź wyciągi i stałe przelewy z rachunków, do których masz dostęp – często wskazują na raty kredytów i pożyczek,
• sprawdź księgi wieczyste nieruchomości zmarłego – hipoteki wpisuje się w dziale IV księgi,
• jeżeli zmarły prowadził działalność gospodarczą albo był członkiem zarządu spółki, sprawdź wpisy w CEIDG lub KRS i dokumenty firmy,
• porozmawiaj z rodziną i osobami bliskimi zmarłemu – o pożyczkach, poręczeniach i zaległościach.

Część instytucji – m.in. banki, ZUS czy urząd skarbowy – udziela pełnych informacji dopiero osobom, które wykażą swoje prawa do spadku. Dlatego pełna wiedza bywa trudna do zdobycia w ciągu sześciu miesięcy. Właśnie wtedy znaczenie ma wybór między odrzuceniem spadku a jego przyjęciem z dobrodziejstwem inwentarza.

Kiedy rozważyć odrzucenie spadku?

• gdy długi wyraźnie przewyższają wartość majątku,
• gdy zmarły miał wiele zobowiązań, a jego majątek jest niewielki albo trudny do spieniężenia,
• gdy nie chcesz uczestniczyć w rozliczeniach z wierzycielami i z pozostałymi spadkobiercami.

Pamiętaj, że odrzucenie spadku przenosi go na kolejne osoby – najczęściej na Twoje dzieci. Jeżeli spadek jest zadłużony, oświadczenia muszą złożyć kolejno wszyscy członkowie rodziny, także w imieniu małoletnich dzieci. Opisuję to w artykułach jak odrzucić spadek krok po kroku oraz odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka.

Kiedy wystarczy przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza?

Jeżeli w spadku jest majątek – np. mieszkanie albo oszczędności – a co do długów nie masz pewności, przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza zwykle chroni Cię przed odpowiadaniem za długi ponad wartość tego, co odziedziczysz. Musisz jednak rzetelnie ustalić skład spadku – w wykazie inwentarza albo w spisie inwentarza, o których piszę w artykule spis inwentarza i wykaz inwentarza.

Rzetelność ma kluczowe znaczenie. Jeżeli spadkobierca podstępnie nie poda w wykazie składników spadku albo poda w nim nieistniejące długi, odpowiada za długi spadkowe bez ograniczenia (art. 1031 § 2 k.c.).

Ograniczenie odpowiedzialności nie oznacza też braku kontaktu z wierzycielami. Mogą oni dochodzić zapłaty z odziedziczonego majątku, a spadkobierca musi wykazać, do jakiej kwoty odpowiada.

Co, jeśli termin minął albo decyzja okazała się błędem?

Złożonego oświadczenia nie można odwołać. Można natomiast – za zatwierdzeniem sądu – uchylić się od skutków prawnych oświadczenia złożonego pod wpływem błędu lub groźby, a także od skutków niezłożenia oświadczenia w terminie (art. 1019 k.c.). Sądy uznają taki błąd tylko wtedy, gdy był istotny i nie wynikał z braku należytej staranności spadkobiercy – np. gdy mimo sprawdzenia dostępnych źródeł nie mógł on dowiedzieć się o długu. Na złożenie wniosku masz co do zasady rok od wykrycia błędu (art. 88 § 2 k.c.).

Moja rada, gdy wciąż się wahasz

• nie czekaj do ostatnich tygodni – policz termin od dnia, w którym dowiedziałeś się o śmierci i o swoim powołaniu do spadku,
• zapisuj, kiedy i skąd dowiedziałeś się o długach – może to mieć znaczenie dla terminu i ewentualnego uchylenia się od skutków oświadczenia,
• nie rozporządzaj rzeczami ani pieniędzmi zmarłego, dopóki nie podejmiesz decyzji – nie korzystaj też z jego karty (zob. karta zmarłego – czy można wypłacić pieniądze z bankomatu),
• jeżeli spadek jest zadłużony, ustal z rodziną, kto i kiedy składa oświadczenia,
• przy wątpliwościach skonsultuj sprawę z adwokatem – najlepiej z dokumentami, które udało Ci się zebrać.

Najczęstsze pytania

Czy mogę przyjąć tylko część spadku?

Nie. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku dotyczy całego spadku.

Czy po odrzuceniu spadku przysługuje mi zachowek?

Nie. Spadkobierca, który odrzucił spadek, nie jest uprawniony do zachowku (art. 1011 k.c.).

Czy kredyt zmarłego przechodzi na spadkobierców?

Tak – długi spadkodawcy, w tym kredyty, wchodzą do spadku. Spadkobiercy odpowiadają za nie na zasadach zależnych od sposobu przyjęcia spadku, a do czasu działu spadku – solidarnie (art. 1034 k.c.).

Gdzie złożyć oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku?

Przed notariuszem albo w sądzie rejonowym właściwym dla Twojego miejsca zamieszkania lub pobytu – szczegóły opisuję w artykule jak odrzucić spadek.

Zobacz też

• testament ustny – kiedy jest ważny
• jak odrzucić spadek krok po kroku
• dziedziczenie przez małoletnich – co powinni wiedzieć rodzice
• odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka
• spis inwentarza i wykaz inwentarza

Jak mogę pomóc?

Prowadzę sprawy spadkowe w Warszawie. Spadkobiercom pomagam w szczególności:

• ustalić stan spadku i ocenić ryzyko związane z długami,
• zaplanować i przeprowadzić odrzucenie spadku przez całą rodzinę, także w imieniu dzieci,
• przygotować wykaz inwentarza albo wniosek o spis inwentarza,
• przygotować wniosek o zatwierdzenie uchylenia się od skutków oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.

Zapraszam do kontaktu. Przyjmuję klientów w kancelarii w Warszawie, a konsultacje są możliwe także online.

• Adres: Al. Jerozolimskie 29 lok. 6, 00-508 Warszawa (III piętro, winda)
• Telefon: 790 77 88 88 (w sprawach pilnych – całodobowo)
• E-mail: anna.szydlowska@adwokatura.pl

Nie wiesz, czy przyjąć spadek? Zobacz: adwokat spadkowy w Warszawie – zakres pomocy albo zadzwoń: 790 77 88 88 (Pn–Pt 8:00–20:00, w sprawach pilnych całą dobę).

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Stan prawny na 9 października 2026 r.

adwokat Anna Szydłowska
tel. 790 77 88 88